1. Duygudurum Tepkiselliği:
Atipik depresyonun en ayırt edici özelliklerinden biri, “duygudurum tepkiselliği”dir. Kişi olumlu bir olayla karşılaştığında kısa müddetli bir sevinç yaşayabilir. Bu, dışarıdan bakıldığında “depresyonda değilmiş” izlenimi yaratabilir. Lakin bu süreksiz sevinç halinin akabinde ekseriyetle ağır bir suçluluk, karamsarlık yahut boşluk hissi gelir. Bu iniş çıkışlı hisler, kişinin toplumsal alakalarını ve karar alma süreçlerini tesirler.
2. Toplumsal İzolasyon ve Çok Hassaslık:
Atipik depresyon yaşayan bireyler çoklukla toplumsal etraflarına karşı çok hassastır. Tenkitlere karşı çok reaksiyon verebilir, terk edilme korkusu yaşayabilir ve bu yüzden toplumsal bağlantılarda ara koyabilir. Bu durum vakitle yalnızlaşmalarına ve toplumsal izolasyonun derinleşmesine neden olur. Bu bireyler çoklukla “beni anlamıyorlar” ya da “beni kolaylıkla bırakırlar” üzere şematik niyetlere sahiptir.
3. Çok Uyku ve Güç Kaybı:
Klasik depresyonda sıkça rastlanan uykusuzluk yerine, atipik depresyon yaşayan bireylerde çok ahenge eğilimi (hipersomnia) sık görülür. Günde 10-12 saat uyusalar bile dinlenmiş hissetmezler. Bu da kişinin günlük ömür aktivitelerini yerine getirmesini zorlaştırır. İşe gitmek, sorumlulukları yerine getirmek ya da toplumsallaşmak büyük bir uğraş gerektirir.
4. Artmış İştah ve Duygusal Yeme:
Atipik depresyonda iştah kaybı yerine artmış iştah ve bilhassa karbonhidrat yüklü yiyeceklere yönelme sıktır. Kişi duygusal boşluğunu yiyeceklerle doldurmaya çalışır. Bu durum kilo alımına ve vücut algısında bozulmalara yol açabilir. Bu da özgüven eksikliğini daha da artırır ve depresif döngüyü güçlendirir.
5. Fizikî Ağrılar ve Somatik Belirtiler:
Atipik depresyon yaşayan bireyler ekseriyetle baş ağrısı, mide problemleri, boyun kaslarında sertlik üzere fizikî belirtilerle terapiye başvururlar. Bu bedensel şikayetlerin kaynağı birçok vakit fark edilmeyen duygusal yüklerdir. Bilhassa bastırılmış öfke ve çaresizlik hissi vücuda yansır. Bu nedenle psikosomatik şikâyetlere dikkat edilmelidir.
6. Erken Devir Bağlanma ve Şema Tesiri:
Atipik depresyon, erken devirde oluşan “reddedilme,” “değersizlik” yahut “onaylanma ihtiyacı” üzere şemalarla bağlantılı olabilir. Bu bireyler dış onaya ziyadesiyle gereksinim duyarlar ve bu onay gelmediğinde ağır bir çökkünlük yaşarlar. Bu açıdan şema terapi üzere yaklaşımlarla hem şemaların farkına varılması hem de duygusal regülasyon marifetlerinin geliştirilmesi önerilir.
7. Tedavi ve Terapi Süreci:
Atipik depresyon tedavisinde bilişsel davranışçı terapi, şema terapi, hislerle yüzleşmeye yönelik farkındalık temelli yaklaşımlar ve gerektiğinde farmakolojik dayanak tesirli olabilir. Bilhassa kişinin şematik kanılarını tanıması, duygusal gereksinimlerini sağlıklı yollarla karşılamayı öğrenmesi güzelleşme sürecinin temelini oluşturur.
Hazırlayan: Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
