Uyarılma bozukluğu DSM-IV de daima olarak ya da yenileyici bir biçimde cinsel uyarılmanın kâfi bir ıslanma, kabarma reaksiyonunu sağlayamama ya da cinsel aktiflik bitene kadar bunu sürdürememe olarak tanımlanmaktadır. Cinsel uyarılma sorunu yaşayan bayanlar kâfi ön sevişme ve klitoral ihtar olmasına karşın gereğince uyarılmamakta ve ıslanamamaktadırlar.
Ülkemizde bayanlardaki cinsel uyarılma meselesinin ne sıklıkta olduğu kesin olarak bilinememektedir. Uyarılma bozukluğunun çok çeşitli nedenleri olmakla birlikte ülkemizde en çok rastlanan neden yetersiz cinsel eğitim, ayıp, günah, suçluluk duygularını öne çıkaran baskıcı gelişimsel nedenler ön planda bulunmaktadır. Yeniden cinsellikle ilgili ruhsal çatışmalar cinsellikle ilgili ailevi ve toplumsal baskılar uyarılma sıkıntısına neden olmaktadır. Ayrıyeten yanlış ve abartılı cinsel bilgiler, yetersiz cinsel eğitim, yetersiz cinsel tecrübe sıklıkla altta yatan nedenlerdendir.
Ülkemizde sık görülen öteki bir neden kız çocuklarının cinsellik konusunda ayıp, günah, pis kavramları çerçevesinde cinselliği bu kavramlarla eşleştirerek yetiştirilmeleridir.
Çocukluk çağı travmaları, olumsuz cinsel tecrübeler, evlilik problemleri, eş reddi, ebeveynlerin bilhassa annelerin cinsellik konusundaki olumsuz tavırları ülkemizde en çok rastlanan nedenlerdendir.
Klinik gözlemlerde detaylı cinsel hikaye alımı sırasında bayanların cinsel aktiviteye gereğince hazırlanmama, kâfi ve uygun ön sevişmenin ve klitoral ikazın olmaması ikinci değerli neden üzere görülmektedir. Ayrıyeten partnerde görülen cinsel fonksiyon sorunu da uyarılma meselesine neden olabilmektedir.
Ağrılı cinsel birleşme ile uyarılma bozukluğu birbirine karıştırılmamalıdır. Cinsel birleşmenin başlangıç safhasında ağrı olması ağrılı cinsel ilişki(disparoni) değil uyarılma bozukluğudur.
Antidepresiflerin, antihistaminiklerin ve tansiyon ilaçlarının da uyarılma bozukluğuna yol açtığı kabul edilmektedir. Ayrıyeten menepoz atrofik vajinit, diyabet üzere birtakım organik hastalıklarda uyarılma bozukluğuna neden olabilir. Tekrar depresyon, obsesif-kompulsif bozukluk, post travmatik gerilim bozukluğu üzere çeşitli psikiyatrik bozukluklar uyarılma bozukluklarına yol açabileceği kabul edilmektedir.
TEDAVİ:
Uyarılma sorunu yaşayan bayanın cinsel terapisinde detaylı ve titiz cinsel gelişim hikayesi alındıktan sonra ikinci maksat kişinin cinselliği olumlu bir biçimde gündemine almasına yardım etmektir. Bunu sağlamak için kişinin psiko seksüel gelişiminin güzel bilinmesi ayıp, günah, suçluluk, utanma vb. hislerinin ele alınmasını gerektirir.
Bunun akabinde varsa cinsel çatışmalarının çözümlenmesi onun akabinde haz almayı öğrenme yoluna hakikat sürecin evrimleşmesi yoluna gidilir.
Çifte cinsel davranışın karşılık yansıları, evreleri, cinsel fonksiyonun fizikî ve psiko toplumsal temelleri konusunda bilgi verilir. Abartılı ve yanlış cinsel bilgiler doğruları ile düzeltililir. Çiftin terapi şartlarına ahengi kıymetlendirilir. Tedavideki kendi sorumlulukları vurgulanır. Cinsel terapistin terapi oturumlarında ikili anlatacağı cinsel antrenmanları yapmaları için iş, arkadaş, mesken ve toplumsal etraftan farklı birlikte olabilecekleri ve birbirlerini destekleyecekleri ve birbirlerine vakit ayırabilecekleri bir vakte muhtaçlıkları olduğu ve bu zamanı kendilerinin organize etmeleri gerektiği anlatılır.
Cinsel terapist çiftin özelliklerine ve gereksinimlerine nazaran cinsel konut ödevler ile donatır. Bunları meskenlerinin mahrem ortamında yapmasını ister.
Bu mesken ödevleri cinsellikte faal iştirakinin gerekmediğine inanan ve buna nazaran davranan bayanlar için çok geliştiricidir. Bu farklı cinsel tecrübeler eşler ortasında duygusal ve bedensel yakınlık sağlar. Utangaçlığı azaltır. Birbirlerinin vücutlarını tanımalarını sağlar. Cinsel etkileşimi artırır. Çiftin cinsel inançlarını geliştirir. Cinselliğin eninde sonunda iki kişi ortasında yaşanan deneyimsel bir süreç olduğu konusunda ipucu olur. Terapi oturumlarında çiftin cinsel bağlantısı artırılır. Cinselliğin çiftin niyetinde ve ömründe öncelikle bayan eşin niyetlerinde ayıp, günah, pis bağlamından çıkarılıp hak ettiği yere oturtulmasına yardımcı olunur.
Birtakım hadiselerde bayanın uyarılmama nedeni yalnızca bayanın kâfi, uygun bir biçimde uyarılıp uyarılmadığıdır. Titiz ve kâfi bir cinsel kıymetlendirme bunu bize göstermede her datayı verir. Bu türlü bir olayda uygun yer, uygun vakit ve uygun ve kâfi ikazın sağlanmasına yönelik cinsel aktivitelerin yine organize edilmesi kâfi gelir.
Haz almayı yaratacak cinsel tecrübelerin engellenmesinin önüne geçilmelidir. Bunun için cinsel ihtiyacın değeri, cinsel acıklı hayattaki bedeli ve bayanın kendi cinsel uyarılması ve dokunaklının sorumluluğunu alması tartışmaya açılmalıdır.
Ayrıyeten ağır evlilik sorunları varsa öncelikle bunun halli yoluna gidilmeli. Zira cinsel münasebet eşler ortasındaki genel evlilik bağlantısının kıymetli modüllerinden biridir. Evlilik bağlantısındaki itilaflar, çatışmalar çiftin cinsel bağını etkilediği üzere cinsel uyarılmayı da tesirler. Eş reddinin olup olmadığı araştırılmalıdır.
Kişinin cinsellik ve cinsel haz konusunda duyduğu utanma, suçluluk, telaş üzere duygulara titizlikle seslenilmelidir. Altta yatan bu tıp ağır hisler cinsel isteği ve uyarılmayı ketler.
Cinsel mevzularda katı bir tavırla yetiştirilme kişinin cinselliğe yönelik tavrını büyük ölçüde tesirler. Anne babanın meskenin atmosferini etkileyen cinselliğe yönelik olumsuz tavırları çocukta cinsel baskılanmaya ve suçluluk hislerine neden olabilir.
Tedavide travmatik olaylara psiko toplumsal eğitime, uyarılmayı güçleştiren olumsuz niyetlere, ankisiteyi azaltacak duygusal odak idmanlarına ve fantezi çalışmalarına yer verilir.
Ekseriyetle uyarılma sorunu yaşayan bir bayanda utanma, suçluluk anksiyete hisleri üzere ruhsal sıkıntıların uyarılmayı engellediği düşünülse de bu her vakit yanlışsız olmayabilir. Birçok bayan evvelden öğrenilmiş cinsel ketlenmeler, yetersiz cinsel bilgi, birliktelik sırasında gevşeyememek ya da o anda duyumlarına ve hislerine odaklanamamaktan uyarılma sağlayamaz. Öteki taraftan uyarılmayı etkileyen kıymetli etkenlerden biri bayanın birlikte olduğu erkeğin nasıl davranacağına bağlıdır. Erkek, partnerinin cinsel hazı yaşamasını istiyorsa bayanın cinsel fonksiyonlarının nasıl yerine geldiğini cinsel davranışın cevap yansılarını bilmelidir. Bayanların uyarılabilmesi için parnerinin/eşinin fikirli, anlayışlı, sevecen, duygusal ve sevgi dolu bir tavır ve yaklaşım içinde olması en uygunudur.
Eşine kızgınlık duyan ve bağlantı örüntüsünün değişmeyeceğini düşünen bir bayan cinsel istikametten uzak durmayı seçebilir. Tekrar bizim kültürümüzde yaygın bir mit olan erkekler cinsel münasebette her şeyi bilir ve yönlendirir mitine inanıyorsa içinde bulunduğu durumu değiştirmek için çıkış yolları konusunda gayret harcamayabilir.
Eşler ortası bağlantının doyurucu bir cinsel bağlantı için kıymetli bir etken olduğu bilinen bir gerçektir. Nasıl dokunulması gerektiğini bilen bir cinsel eşin varlığı ve nasıl dokunulmasını istediği konusunda bayanın açık, yönlendirici bir tavırda olduğu partnerler ortasında uyarılma ve orgazm meselelerine pek rastlanmadığı gözlenmektedir. Bununda nedeninin eşler ortasında cinsel inancın olması olduğu düşünülmektedir.
Bayanın cinsellikten haz almayı samimiyetle istemesi ve içinde bu gücün olduğuna inanması uyarılma için ön şarttır.
Cinsellikten haz alabilmek için kişi bunu istemeli ve bunun için kararlı olmalı. Haz almak için yapması gerekenleri yapıp yapmayacağına öncelikle karar vermelidir. Karar verip kendini bu işe verirse her vakit olumlu sonuç alabilir. Cinsel organların uyarılmasında zahmet yoktur. Bedenin bu organları öteki organlar üzere rastgele bir ön yargı taşımadan fonksiyonlarını yapmaya hazırdır. Cinselliği de kirli, utanılacak bir şey, ayıp, günah, suçluluk duyulacak bir şey olarak algılamazlar.
Cinsel aktivite sırasında cinsel organlarda klitoriste bir kadro değişiklikler olurken bayanın beyninde de eş vakitli olarak buna uygun bir şeylerin olması gerekir. İşte can alıcı problem de buradadır. Yani kişinin fikirlerinde doğal cinsel istekleri uygunsuz, baştan çıkmışlık, ahlaksızlık, sıkılmazlık, utanmazlık olarak değerlendirilirse ne vakit bir cinsel aktivite yapsa beyin bu isteklere kendini kapatır. Bu düzenek birden fazla vakit şuur dışı işler. Dolayısı ile şuur seviyesinde bu sorunu çözmeye çalışsa da beyin şuur dışı seviyede devreye girerek hudut mesajlarını durdurur ve uyarılmayı pürüzler.
Yapılması gereken şeylerden biri cinselliğin olağan doğal bir aksiyon olduğuna beyni inandırmaktır. Bunun akabinde cinsellik konusunda beynin tekrar eğitilmesi gerekmektedir. Bunun için beyne daha sağlıklı bilgiler yüklenmelidir. Yanlış, abartılı cinsel bilgiler ve tavırlarla daha adaptif olanları yer değiştirmelidir. Böylelikle kişinin aldığı cinsel ihtarları devre dışı bırakmasının önüne geçilmiş olur.
Cinsel fanteziler kurmak, cinsel içerikli mecmua ya da kitaplar okumak ya da sinemalar izlemek hakikat bir başlangıç olabilir. Bunları yapmanın maksadı beyinle cinsel organlar ortasındaki ilişkiyi geliştirmek ve güçlendirmektir.
Değişik cinsel meselelerin değişik bir çok nedeni olmakla birlikte gerginlik, gevşeyememe, cinsel eşine karşı öfke, kızgınlık, çocukluk travması, bilgi eksikliği, yetersiz cinsel teknikler, yanlış cinsel formüller, gerçekçi olmayan beklentiler, utanma, suçluluk, ayıp günah üzere hisler temel örüntüler olarak kabul edilmektedir.
Özcesi her bayanın içinde doğal olarak uyarılma ve orgazm yetisi vardır. Kimi durumlarda yalnızca bu yeti çeşitli etkenlere bağlı olarak ketlenmiştir. Kişinin cinsel haz almayı istemesi bunun için kararlı olması ve bu ketlenmeyi çözmek için yapılması gerekenler konusunda gerekeni yapacağına dair karar vermesi durumunda uyarılma bozukluğu özelliklede primer uyarılma bozukluğu âlâ eğitim görmüş tecrübeli bir cinsel terapist rehberliğinde cinsel terapiye kusursuz cevap verir.
Shu. Güldane KAVGACI
Aile ve Evlilik Terapisti &Cinsel Terapist
