Depresyondaki bireyler sıklıkla vaktin ağırlaştığını tabir eder. Günler uzar, gelecek anlamsızlaşır, geçmiş ise daha baskın hâle gelir. Tasa yaşayan bireylerde ise vakit hızlanır; kişi daima bir “yetişememe” hissiyle yaşar. Artık, ya çok süratlidir ya da hiç yok üzeredir. Bu durum hudut sisteminin düzenlenme biçimiyle ilgilidir.
Zaman algısı, beynin dikkat, hafıza ve his sistemlerinin ortak çalışmasıyla oluşur. Kişi bulunduğu ana ne kadar temas edebiliyorsa, vakti o kadar istikrarlı tecrübeler. Fakat ağır gerilim, travma ya da kronik zihinsel yük durumlarında bu sistem bozulur. Zihin ya geçmişte takılı kalır ya da daima geleceği tarar.
Modern ömür bu bozulmayı artıran kıymetli bir faktördür. Daima bildirimler, sürat kültürü ve üretkenlik baskısı, bireyin içsel vaktini dışsal ritimlere nazaran ayarlamasına neden olur. Kişi ne vakit dinleneceğini, ne vakit duracağını kendi gereksinimine nazaran değil; takvime, maksada ve performansa nazaran belirler. Bu durum vakitle içsel saatin şaşmasına yol açar.
İçsel saat bozulduğunda kişi sadece yorgun hissetmez; tıpkı vakitte istikametini kaybeder. Günler birbirine misal, yaşananlar mana bütünlüğünü yitirir. Bu yüzden birtakım danışanlar “zaman geçiyor lakin ben ilerlemiyorum” cümlesini kurar. Bu söz, ruhsal vaktin askıya alındığını gösterir.
Terapötik süreçte vakit algısı dolaylı biçimde düzenlenir. Kişi seanslarda durmayı, anlatmayı, beklemeyi ve çabuk etmemeyi tecrübeler. Bu tecrübe, hudut sistemine yeni bir ritim sunar. Ruhsal düzgünleşme bazen bir sorunun çözülmesi değil; vaktin yine akmaya başlamasıdır.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
Psikolog Cansu Hatice Karcıoğlu
