Somatizasyon, bireyin yaşadığı ruhsal zorlanmaların direkt duygusal farkındalıkla söz edilememesi durumunda vücut aracılığıyla dışa vurulmasıdır. Baş ağrısı, mide sorunları, kas ağrıları, çarpıntı, nefes darlığı ya da kronik yorgunluk üzere belirtiler tıbbi olarak araştırıldığında organik bir açıklama bulunamayabilir ya da bulgular şikâyetin şiddetini açıklamakta yetersiz kalabilir. Bu durum, belirtilerin “gerçek olmadığı” manasına gelmez. Tersine somatizasyon, ruhsal acının bedensel seviyede son derece gerçek bir tecrübesidir.
Psikodinamik perspektife nazaran birey birtakım hisleri şuurlu seviyede kabul etmekte zorlanır. Öfke, suçluluk, utanç, ağır dert ya da yas üzere hisler bastırıldığında büsbütün ortadan kalkmaz; sadece söz biçim değiştirir. Bilinçdışı çatışmalar sembolik olarak vücut üzerinden konuşmaya başlar. Vücut burada bir çeşit irtibat aracına dönüşür. Söylenemeyen his, tabir edilemeyen muhtaçlık ya da kabul edilemeyen çatışma, fizikî semptom olarak ortaya çıkabilir.
Erken çocukluk periyodunda hislerine alan açılmamış, “abartıyorsun”, “ağlama”, “güçlü ol” üzere iletilerle büyümüş bireyler duygusal farkındalık geliştirmekte zorlanabilir. Bu şahıslar yetişkinlikte yaşadıkları gerilimi “üzgünüm” ya da “öfkeliyim” formunda tanımlamak yerine bedensel yakınmalarla deneyimleyebilirler. Şema terapi bu durumu erken devir uyumsuz şemalar çerçevesinde açıklar. Bilhassa duygusal mahrumluk, bastırılmış öfke, boyun eğicilik ya da kusurluluk şemaları olan bireylerde somatik belirtiler daha sık gözlemlenebilir. Kendi muhtaçlıklarını söz etmekte zorlanan, çatışmadan kaçınan ya da daima ahenk sağlayan bireylerde vücut, bastırılan hudut ihlallerine reaksiyon veren bir alan haline gelebilir.
Somatizasyon birden fazla vakit kronik gerilimle de bağlantılıdır. Daima tetikte olma hali, uzun periyodik korku ve çözümlenmemiş travmatik tecrübeler hudut sistemi üzerinde kalıcı bir yük oluşturur. Bu fizyolojik yük, vakitle psikosomatik belirtiler biçiminde ortaya çıkabilir. Burada değerli olan nokta, vücudun “hasta olduğu” değil; vücudun ruhsal yükü taşıdığıdır.
Terapötik süreçte somatizasyon sırf semptomu ortadan kaldırmaya yönelik ele alınmaz. Asıl amaç, semptomun temsil ettiği duygusal içeriği anlamaktır. Danışanın vücudunda ortaya çıkan belirti, birçok vakit bilinçdışı bir bildiri taşır. Psikodinamik çalışmada bu belirtilerin sembolik manası araştırılırken, şema terapide hangi şemanın ya da modun aktive olduğu kıymetlendirilir. Örneğin incinmiş çocuk modu ağır bir yalnızlık ve çaresizlik hissiyle aktive olduğunda, birey bunu direkt söz etmek yerine mide ağrısı ya da göğüs sıkışması halinde yaşayabilir.
Somatizasyonun anlaşılması, bireyin vücuduna farklı bir yerden yaklaşmasını sağlar. Belirtiyle savaşmak yerine, onun ne anlatmaya çalıştığını duymak terapötik dönüşümün başlangıcıdır. Duygusal farkındalık geliştikçe ve bastırılmış çatışmalar çalışıldıkça bedensel belirtilerin şiddeti ve sıklığı azalabilir. Bu süreç, vücut ile zihin ortasındaki kopmuş bağı yine kurmayı içerir.
Somatizasyon bir zayıflık ya da “abartı” değildir; birden fazla vakit uzun mühlet taşınmış duygusal yüklerin sessiz sözüdür. Vücut, lisana gelmeyeni lisana getirme kapasitesine sahiptir. Terapide maksat, bu lisanı çözmek ve bireyin duygusal tecrübesini daha direkt, daha bütüncül bir biçimde yaşayabilmesine alan açmaktır.
