Birçok yetişkin bugün verdiği kararları “özgürce” aldığını düşünür. Fakat biraz derine inildiğinde, seçimlerin ardında çocuklukta öğrenilmiş görünmez kurallar bulunabilir. Aile baskısı her vakit açık bir otorite halinde olmaz; bazen yüksek beklenti, bazen duygusal ara, bazen de “bizim ailede bu türlü yapılır” cümlesiyle aktarılır.
Aile baskısı altında büyüyen çocuk, sevgi ile performans ortasında bir bağ kurabilir. Başarılıysa takdir edilir, uyumluysa kabul görür. Bu şartlı sistem yetişkinlikte de devam eder. Kişi iş hayatında çok mükemmeliyetçi olabilir, alakalarda daima onay arayabilir ya da kendi gereksinimlerini bastırabilir. Zira içsel bildiri nettir: “Yanlış yaparsam bedelimi kaybederim.”
Bazı bireylerde ise aile baskısı isyana dönüşür. Yetişkin olduğunda “kimse bana karışamaz” tavrı gelişebilir. Fakat bu da özgürlük değil, geçmişe verilen bir reaksiyondur. Gerçek özgürlük, seçim yaparken dehşet ya da reaksiyon değil; farkındalıkla hareket etmektir.
Aile baskısının bir öteki izi, suçluluk duygusudur. Kişi kendi hayatını kurmak istediğinde bile içsel bir rahatsızlık hisseder. “Ya onları hayal kırıklığına uğratırsam?” kanısı kararlarını tesirler. Bu durum bilhassa meslek, evlilik ve yaşam tarzı seçimlerinde barizleşir.
Bu izleri fark etmek, aileyi suçlamak manasına gelmez. Her ebeveyn kendi kapasitesi kadar davranır. Lakin yetişkinlikte kişi artık kendi sorumluluğunu alabilir. “Bu benim mi, yoksa bana öğretilmiş bir endişe mu?” sorusu dönüşümün başlangıcıdır.
Geçmişin izleri silinmez ancak yine anlamlandırılabilir. Aileden gelen sesi büsbütün susturmak değil, kendi sesini onun yanına koyabilmek iyileştiricidir.
