Bazı beşerler hayatlarının çabucak her alanında denetim sahibi olmak ister. Planların aksamasına tahammül edememek, meçhullükten ağır rahatsızlık duymak ya da her ayrıntısı yönetmeye çalışmak birden fazla vakit “kontrolcü bir kişilik” olarak tanımlanır. Lakin ruhsal açıdan bakıldığında bu davranışların gerisinde birden fazla vakit daha derin bir öykü bulunabilir.
Kontrol gereksinimi bazen geçmişte yaşanan güvensizlik tecrübelerinin bir sonucu olarak gelişir. Bilhassa çocukluk periyodunda öngörülemez, kaotik ya da duygusal olarak inançsız ortamlarda büyüyen bireyler için denetim duygusu bir tıp ruhsal güvenlik düzeneğine dönüşebilir.
Travma sadece büyük ve dramatik olaylarla sonlu değildir. Daima eleştirilen, duygusal olarak ihmal edilen ya da sık sık belirsizlik yaşayan çocuklar için dünya güvenilmez bir yer üzere algılanabilir. Bu durumda birey ilerleyen yıllarda hayatı mümkün olduğunca denetim altında tutmaya çalışabilir.
Kontrol, bu noktada bir karakter özelliğinden çok bir baş etme stratejisi haline gelir. Kişi denetimi kaybettiğinde sadece rahatsızlık hissetmez; tıpkı vakitte ağır telaş yaşayabilir. Zira denetim kaybı zihinde geçmişteki güvensizlik hislerini tekrar tetikleyebilir.
İlişkilerde de misal bir durum görülebilir. Partnerin davranışlarını daima sorgulamak, planları tek başına belirlemek ya da her şeyi garanti altına almak istemek birçok vakit denetim isteğinin bir yansımasıdır. Meğer bu davranışlar birçok vakit inanç eksikliğinden değil, geçmişte öğrenilmiş bir korunma biçiminden kaynaklanabilir.
Kontrol muhtaçlığı kısa vadede bireye itimat hissi verse de uzun vadede zihinsel yorgunluk yaratabilir. Zira hayatın tabiatında belirsizlik vardır ve her şeyi denetim etmek mümkün değildir.
Psikolojik güzelleşme sürecinde kıymetli olan denetimi büsbütün bırakmak değil, belirsizlikle daha sağlıklı bir ilgi kurabilmektir. İnanç duygusu sırf dış dünyayı denetim etmekle değil, içsel dayanıklılığı güçlendirmekle gelişir.
