Hepimiz vakit zaman kendimizi eleştiririz; fakat birtakım beşerler bu eleştiriyi öylesine ağır ve daima yaşar ki adeta kendi düşmanları haline gelir. İç sesler, sadece anlık tenkitler değildir; bireyin kendisine yüklediği, başarısızlığa, değersizliğe ve yetersizliğe dair derin inançları pekiştiren yapısal bir düzenektir. Psikodinamik perspektife nazaran bu sesler, erken çocuklukta ebeveynlerden yahut bakım verenlerden alınan iletilerin içselleştirilmiş bir yansımasıdır. “Sen gereğince yeterli değilsin”, “Bunu başaramazsın” yahut “Her vakit dikkatli olmalısın” üzere kelamlar, bireyin bilinçdışı dünyasında kalıcı bir eleştirmen figürüne dönüşür.
Şema terapi bu süreci daha yapılandırılmış bir biçimde açıklamaktadır. Değersizlik, kusurluluk, terk edilme yahut başarısızlık şemaları, bireyin kendine yönelik olumsuz içsel diyaloglarını besler. Bu şemalar faal olduğunda, kişi şuurlu seviyede fark etmeden kendi kararlarını, gayelerini ve ilgilerini sabote edebilir. Örneğin, terfi fırsatı bulmuş bir birey, “Ben bunu hak etmiyorum” niyetiyle fırsatı geri çevirme eğilimi gösterebilir. Buradaki davranış, sırf fikir değil; etkinleşen şemanın yarattığı bilinçdışı bir savunma sistemidir.
İç sesler, ekseriyetle baskın olan modlarla temaslıdır. Şema terapide “İncinmiş Çocuk Modu”, daima tasa ve endişe ile ilişkilendirilirken, “Cezalandırıcı Ebeveyn Modu” bireyi suçluluk ve değersizlik hisleri ile kuşatır. Bu modların etkileşimi, kişinin kendi potansiyelini gerçekleştirmesini engelleyen daima bir içsel çatışma yaratır. Psikodinamik çalışmada ise bu çatışmalar, danışanın terapiste karşı geliştirdiği transfer ilgisi üzerinden gözlemlenebilir; danışan terapiste karşı tıpkı içsel eleştirmen seslerini getirir ve yine tecrübeler.
Bilinçdışı süreçlerin fark edilmesi, iç sesleri direktörün ve şemaların tesirini azaltmanın birinci adımıdır. Danışan, kendi kanılarını sorguladıkça ve eleştirmen sesin kaynağını tanıdıkça, bu sesin gerçekliğinin göreli olduğunu fark eder. Terapi süreci, içsel eleştiriyi yok etmek değil; onun yapan ve farkındalık getirici bir biçimde yönlendirilmesini sağlar. Örneğin, cezalandırıcı iç sesin yerine destekleyici ve gerçeğe dayalı bir yetişkin modu pozisyonlandırmak, kişinin kendi potansiyeline ulaşmasını kolaylaştırır.
Sonuç olarak, iç sesler ve sabote edici şemalar bireyin kendi düşmanı olmasına yol açabilir; fakat bu durum değiştirilemez değildir. Psikodinamik anlayış ve şema terapi teknikleri, bireyin içsel eleştirmenini anlamasına, şemalarını fark etmesine ve kendi potansiyelini gerçekleştirmesine imkan tanır. Kendi düşmanımızla yüzleşmek, hem içsel özgürlüğün hem de şahsî muvaffakiyetin temel adımıdır.
