Vajinayı çevreleyen kasların birleşmesiyle engelleyecek yahut ağrı hissi yaratacak biçimde algılanması sonucu, istem dışı kasılma olarak tanımladığımız vajinismusu yaratan birincil kas kümesi pubik kaslardır. Vajinanın üçte bir dış kısmında koitus’u yani cinsel birleşmeyi engelleyecek boyutta yineleyeci ve daima olarak istem dışı kasılma olması birinci seferde orta şiddette yaşanır, fakat çoğunlukla ilgiye müsaade vermeyecek biçimde ağrılı olduğu tariflenir. Bu duruma primer vajinismus denir.
İlk cinsel birleşme teşebbüsünde yahut genital muayene sırasında açığa çıkan ve devam eden primer vajinusmusta kişi hayatında hiçbir başarılı cinsel birleşme yaşayamamıştır. Vajinismusun bu çeşidi cinsel birleşme sürecinde yahut vajinal muayene esnasında katılık kazanır ve bir devamlık gösterir. Primer vajinismusun altında yatan en değerli sebep endişedir.
Daha evvel acılı yahut acısız bir bir cinsel birleşme yaşamış bayanlarda görünenlere ise sekonder vajinismus denir. Sekonder vajinismusun nedeni büyük bir ihtimalle bir travma yahut ameliyat yaşantısıdır. Yani doğum yırtıkları, düşük kürtaj, makûs ve sert yapılan jinekolog muayeneler ve ağır enfeksiyonlar sonrasında nadiren görülen bir durumdur. Bu bayanlar bahsettiğimiz durumlar ortadan kalksa da cinsel birleşme yaşayamazlar. Sekonder vajinismus, keyifli yahut keyifsiz bir cinsel birleşme yaşantısı olmuş ve sonrasında vajinismusu geliştirmiş ekseriyetle disparoniye bağlı olarak gelişirken nadiren de daha evvelden danışmanlık almış bireylerde de sorunun tekrarlanması halinde de oluşabilir. İkincil vajinismus danışmanlığında tanım edeceğimiz tüm çalışmaları yapmanın bir gereği olmayabilir. Daha öncesinde ağrısız cinsel birleşme tecrübesi olmasından ötürü, birtakım idmanların yapılması fuzuli olabilir.
Vajinismusun çeşidi bir bayandan başkasına değişiklik gösterebilmektedir. Geçmişte yaşanmış cinsel bir travma yok ise ve parmak ile vajina girişi ve vajina içi denetim edilebiliyorsa, fakat cinsel münasebet sırasında eşi itme ve kasılma oluyorsa bu durum ‘basit vajinismus’ olarak isimlendirebilir ve nispeten çözülme süreci daha kolaydır. Kimilerinde geçmişte yaşanmış cinsel bir travma hikayesi vardır ve derinlerine bastırılmıştır. Süreç ağırdır, bu durum ‘ağır vajinismus ‘ olarak isimlendirilir. Terapisi/danışmanlığı çok zordur, fakat mümkündür.
Bazı bayanlar ise; partneri ile olan sorunları nedeniyle istemli olarak ağrı, yanma acı ve kanama olacağından korkarak cinsel birleşme esnasında kendilerini kasarlar ve cinsel ilgiye müsade etmezler, buna da ‘durumsal vajinismus’ denir.
Ayrıca vajinismus, rastgele bir vajinal girişe pürüz olurken, durumsal vajinismus, tampon yada spekulum ( Jinekolojik muayane) üzere belli giriş tiplerine müsaade veren; fakat yalnızca bağlantının başlaması durumunda panikleyen bayanları da tabir eder.
