DİKKAT

ÇOCUĞUN ÖĞRENME, DAVRANIŞ VE HAYAT HÜNERLERİNİN TEMELİ

Bir çocuğun öğrenebilmesi, kendini organize edebilmesi, yönergeleri takip edebilmesi, bağlantılarını sürdürebilmesi ve günlük ömür hünerlerini geliştirebilmesi için dikkat marifetlerinin sağlıklı halde çalışması gerekir. Dikkat sadece ders dinlemek ya da ödev yapmakla ilgili değildir; çocuğun akademik, toplumsal ve duygusal gelişiminin temel yapı taşlarından biridir.

Günümüzde birçok ebeveyn çocuklarıyla ilgili:

• “Çok çabuk sıkılıyor.”
• “Dersin başında duramıyor.”
• “Sürekli unutuyor.”
• “Bir işe başlayıp devam ettiremiyor.”
• “Dikkati çabucak dağılıyor.”
  üzere zorlanmalar yaşayabilmektedir.

Ancak dikkat süreçlerini anlamadan sırf davranışa odaklanmak, birden fazla vakit çocuğun yaşadığı gerçek zahmetin gözden kaçmasına neden olur.

DİKKAT NEDİR?

Dikkat; beynin etraftaki çok sayıdaki uyaran ortasından gerekli olanı seçebilmesi, dikkati sürdürebilmesi ve dikkat dağıtıcıları filtreleyebilmesi marifetidir.

Bir çocuk için dikkat:

• öğretmeni dinleyebilmek,
• verilen yönergeyi takip edebilmek,
• ödevini sürdürebilmek,
• oyun kurallarına devam edebilmek,
• organize olabilmek,
• başladığı işi tamamlayabilmek
  manasına gelir.

Aslında dikkat sadece “odaklanmak” değildir. Tıpkı vakitte:

• dürtü denetimi,
• planlama,
• organizasyon,
• zaman idaresi,
• problem çözme,
• davranış düzenleme
  hünerlerini de içerir.

Bu nedenle dikkat hünerleri çocuğun sırf okul hayatını değil, günlük hayatını da direkt tesirler.

DİKKAT ÇOCUĞUN ÖĞRENME SÜRECİNİ NASIL TESİRLER?

Öğrenmenin gerçekleşebilmesi için beynin bilgiyi seçmesi, işlemesi ve sürdürebilmesi gerekir. Dikkat süreçlerinde zorlanan çocuklarda bu alanlarda zahmet yaşanabilir.

Örneğin çocuk:

• öğretmenin verdiği yönergenin bir kısmını kaçırabilir,
• sorunun kıymetli detayını fark etmeyebilir,
• bildiği soruyu dikkatsizlik nedeniyle yanlış yapabilir,
• ödevi yarım bırakabilir,
• uzun mühlet zihinsel gayret gerektiren işlerden kaçınabilir,
• organize olmakta zorlanabilir.

Bu durum vakitle:

• akademik muvaffakiyetin düşmesine,
• motivasyon kaybına,
• öğrenmeye karşı isteksizlik gelişmesine,
• “Ben yapamıyorum.” kanısının oluşmasına
  neden olabilir.

Birçok dikkat sorunu yaşayan çocuk aslında yapmak istemediği için değil; dikkatini yönetmekte zorlandığı için sürdüremez.

DİKKAT DAVRANIŞLARI NASIL TESİRLER?

Dikkat sırf akademik süreçleri değil, davranış düzenlemeyi de tesirler.

Dikkatini yönetmekte zorlanan çocuklarda:

• dürtüsellik,
• sabırsızlık,
• söz kesme,
• sırasını bekleyememe,
• kuralları sürdürememe,
• kolay sıkılma,
• unutkanlık,
• görevleri yarım bırakma,
• yoğun hareketlilik
  görülebilir.

Bazı çocuklar daima hareket ederek dikkatlerini canlı tutmaya çalışırken kimi çocuklar daha içe dönük olabilir ve hayal dünyasına kayabilir.

Bu nedenle dikkat zahmetleri her çocukta farklı hallerde ortaya çıkabilir.

DİKKAT MESELELERİ YETİŞKİNLİKTE DE TESİRLİ OLUR MU?

Evet. Dikkat ve yürütücü fonksiyon marifetleri sırf çocukluk periyoduna ilişkin değildir. Desteklenmeyen dikkat zahmetleri ilerleyen yaşlarda da kişinin hayatını etkileyebilir.

Yetişkinlik periyodunda:

• zamanı yönetmekte zorlanma,
• işleri organize edememe,
• sürekli erteleme,
• unutkanlık,
• ilişkilerde çatışmalar,
• iş hayatında sürdürülebilirlik sıkıntıları,
• dürtüsel kararlar,
• motivasyon problemleri
  görülebilir.

Ayrıca çocukluk periyodunda daima eleştirilen çocuklarda vakitle:

• özgüven sorunları,
• başarısızlık korkusu,
• kaygı,
• performans baskısı
  gelişebilir.

Bu nedenle dikkat süreçlerini sırf “ders başarısı” açısından pahalandırmak kâfi değildir. Dikkat marifetleri çocuğun ömür hünerleriyle direkt alakalıdır.

DİKKAT DAĞINIKLIĞI NEDİR?

Dikkat dağınıklığı; çocuğun dikkatini gerekli uyaran üzerinde sürdürememesi ve dikkatinin basitçe öteki uyaranlara kayması durumudur.

Dikkat dağınıklığı yaşayan çocuk:

• dış seslerden kolay etkilenebilir,
• görev sırasında etrafa yönelebilir,
• sık sık bahis değiştirebilir,
• uzun müddet tıpkı işe odaklanmakta zorlanabilir.

Ancak dikkat dağınıklığı her vakit dikkat eksikliği manasına gelmez.

Bazı durumlarda:

• stres,
• kaygı,
• düzensiz uyku,
• yoğun ekran kullanımı,
• motivasyon eksikliği,
• duygusal zorlanmalar,
• yorgunluk
  da dikkat süreçlerini etkileyebilir.

Bu nedenle dikkat dağınıklığının altında yatan nedenin gerçek kıymetlendirilmesi hayli değerlidir.

DİKKAT EKSİKLİĞİ NEDİR?

Dikkat eksikliği; çocuğun yaşına ve gelişim seviyesine nazaran dikkatini sürdürme, organize olma ve dürtülerini denetim etme alanlarında besbelli zahmet yaşadığı nörogelişimsel bir durumdur.

Sık görülen belirtiler:

• dikkatsiz yanılgılar yapma,
• görevleri tamamlayamama,
• unutkanlık,
• eşya kaybetme,
• yönergeleri takip etmekte zorlanma,
• organize olmakta zahmet yaşama,
• dikkat gerektiren işlerden kaçınma,
• dikkatinin kolay dağılması
  biçiminde görülebilir.

Bazı çocuklarda buna:

• aşırı hareketlilik,
• dürtüsellik,
• sabırsızlık,
• sırasını bekleyememe
  de eşlik edebilir.

Dikkat eksikliği sadece “çok hareketli olmak” değildir. Sessiz, dalgın ve içe dönük çocuklarda da dikkat eksikliği görülebilir.

PEKİ TAHLİL VAR MI?

Evet. Dikkat maharetleri desteklenebilir ve geliştirilebilir.

Özellikle erken devirde fark edilen dikkat güçlüklerinde:

• dikkat geliştirme çalışmaları,
• yürütücü fonksiyon dayanak programları,
• davranış düzenleme çalışmaları,
• ebeveyn danışmanlığı,
• okul düzenlemeleri,
• yapılandırılmış dikkat egzersizleri
  epeyce yararlı olabilmektedir.

Bazı çocuklarda sadece çevresel düzenlemeler bile önemli fark yaratırken kimi çocuklarda daha kapsamlı uzman dayanağı gerekebilir.

Buradaki en kıymetli nokta şudur:

Dikkat zahmeti yaşayan çocuklar birden fazla vakit “daha fazla baskıya” değil; yanlışsız anlaşılmaya ve yanlışsız desteklenmeye muhtaçlık duyarlar.

Her çocuk birebir formda öğrenmez, tıpkı süratte organize olamaz ve birebir mühlet dikkatini sürdüremez. Dikkat süreçlerini anlamak; çocuğun davranışlarının altında yatan muhtaçlığı görebilmek açısından hayli kıymetlidir.

Çocukların yaşadığı dikkat zahmetlerini sırf “isteksizlik” ya da “sorumsuzluk” olarak pahalandırmak yerine; onların gelişimsel gereksinimlerini anlamaya çalışmak hem akademik hem duygusal gelişimleri açısından büyük değer taşır.

Çünkü bazen bir çocuğun muhtaçlığı olan şey daha fazla ihtar değil; onu anlayan ve gerçek yollarla destekleyen yetişkinlerdir.