Bazı çocuklar yaşadıkları olaylardan yaşıtlarına nazaran daha fazla etkilenebilir. Küçük bir tenkit karşısında uzun mühlet üzülebilir, arkadaşlarıyla yaşadıkları bir sorun nedeniyle günlerce mutsuz hissedebilir yahut diğerlerinin hislerini derinden yaşayabilirler. Bu çocuklar çoklukla aileleri tarafından “çok hassas”, “çok duygusal” yahut “alıngan” olarak tanımlanır.
Hassas bir yapıya sahip olmak tek başına bir sorun değildir. Hatta hakikat halde desteklendiğinde empati, vicdan, yaratıcılık ve duygusal farkındalık üzere güçlü özelliklerle ilişkilendirilebilir. Lakin duygusal yoğunluğu yönetmekte zorlanan çocuklar için günlük ömür vakit zaman yorucu hale gelebilir.
Peki çok hassas çocuklar neden birtakım olaylardan daha fazla etkilenir ve aileler bu süreçte nasıl dayanak olabilir?
Hassas Çocuk Ne Demektir?
Hassas çocuklar etraflarından gelen uyaranları ve duygusal tecrübeleri daha ağır algılayabilirler.
Örneğin:
Eleştirilerden daha fazla etkilenebilirler,
Yüksek seslerden rahatsız olabilirler,
Haksızlıklara karşı güçlü yansılar verebilirler,
Başkalarının ıstırabını kendi hisleri üzere hissedebilirler,
Değişikliklere ahenk sağlamakta zorlanabilirler.
Bu özellikler bir hastalık yahut ruhsal bozukluk manasına gelmez. Birden fazla vakit çocuğun mizacıyla bağlantılıdır.
Duygusal Yoğunluk Neden Yaşanır?
Her çocuğun hudut sistemi ve çevresel uyaranlara verdiği reaksiyon farklıdır.
Bazı çocuklar:
Olayları daha derin düşünebilir,
Duyguları daha güçlü hissedebilir,
Çevresel değişimlere daha hassas olabilir.
Bu nedenle öbür çocukların kolaylıkla atlattığı durumlar hassas çocuklar için daha zorlayıcı olabilir.
Hassas Çocuklarda Görülebilen Özellikler
Aşırı hassas çocuklarda şu davranışlar görülebilir:
Sık ağlama,
Eleştiriye karşı ağır reaksiyon verme,
Kolay incinme,
Kalabalık ortamlarda yorulma,
Mükemmeliyetçi eğilimler,
Hata yapmaktan korkma,
Başkalarının hislerinden etkilenme.
Bu özelliklerin kimileri gelişimsel süreç içinde değişebilir.
Hassasiyet Bir Zayıflık Mıdır?
Kesinlikle hayır.
Toplumda vakit zaman hassasiyetin güçsüzlük olduğu düşünülse de bu yanlışsız değildir.
Hassas çocuklar ekseriyetle:
Güçlü empati marifetlerine,
Yüksek vicdan hissine,
Gelişmiş müşahede yeteneğine,
Güçlü hayal gücüne,
Yaratıcı düşünme becerilerine
sahip olabilirler.
Önemli olan hassasiyeti bastırmak değil, yönetebilmeyi öğrenmektir.
Aileler Çocuklarına Nasıl Takviye Olabilir?
Duygularını Küçümsemeyin
Bazı ebeveynler çocuğu güçlendirmek hedefiyle:
“Bu kadar hassas olma.”
“Abartıyorsun.”
“Bunda üzülecek ne var?”
gibi sözler kullanabilir.
Ancak bu yaklaşım çocuğun hislerini bastırmasına neden olabilir.
Bunun yerine:
“Bu durum seni üzmüş üzere görünüyor.”
“Şu an zorlandığını anlıyorum.”
gibi sözler daha destekleyici olabilir.
Duygularını İsimlendirmesine Yardımcı Olun
Çocukların yaşadıkları hisleri tanımlayabilmesi his düzenleme hünerlerini geliştirir.
Örneğin:
Üzgün,
Hayal kırıklığına uğramış,
Kırgın,
Kaygılı
olduğunu fark etmesine yardımcı olunabilir.
Problem Çözme Maharetlerini Destekleyin
Duygularını kabul etmek değerli olsa da her sorunu onun yerine çözmek yanlışsız değildir.
Çocuğun tahlil üretmesine fırsat vermek öz itimat gelişimini dayanaklar.
Güvenli Bir Ortam Oluşturun
Çocukların yargılanmadan hislerini paylaşabilecekleri bir aile ortamına muhtaçlıkları vardır.
Bu ortam duygusal dayanıklılığın gelişmesine katkı sağlar.
Duygusal Yoğunlukla Baş Etmek İçin Neler Yapılabilir?
Çocuklara:
Nefes antrenmanları,
Gevşeme çalışmaları,
Duygu günlüğü tutma,
Sanat ve yaratıcı etkinlikler,
Spor aktiviteleri
gibi sistemler önerilebilir.
Bu cins çalışmalar hislerin daha sağlıklı formda söz edilmesine yardımcı olabilir.
Ne Vakit Profesyonel Takviye Alınmalı?
Hassasiyet tek başına bir sorun değildir. Fakat aşağıdaki durumlarda uzman takviyesi yararlı olabilir:
Yoğun telaş yaşanıyorsa,
Günlük ömür bariz formda etkileniyorsa,
Sosyal bağlantılarda zorluklar ortaya çıkıyorsa,
Sürekli mutsuzluk yahut içe kapanma görülüyorsa,
Okul hayatı olumsuz etkileniyorsa.
Bir çocuk ve ergen psikoloğu, çocuğun duygusal gereksinimlerini kıymetlendirebilir ve uygun dayanak sağlayabilir.
Hassas Çocuklar Güçlü Yetişkinlere Dönüşebilir Mi?
Evet.
Duygularını tanımayı ve yönetmeyi öğrenen hassas çocuklar ilerleyen yaşlarda:
Güçlü empati hünerlerine sahip,
İnsan münasebetlerinde başarılı,
Duygusal farkındalığı yüksek,
Vicdanlı ve duyarlı
yetişkinler olabilirler.
Bu nedenle hassasiyet değiştirilmesi gereken bir özellik değil, gerçek halde yönlendirilmesi gereken bir potansiyeldir.
Aşırı hassas çocuklar olayları ve hisleri daha ağır yaşayabilirler. Bu durum bazen onları zorlayabilse de tıpkı vakitte güçlü empati, vicdan ve duygusal farkındalık üzere kıymetli özellikleri beraberinde getirebilir. Ailelerin çocukların hislerini küçümsemek yerine anlamaya çalışması, onları desteklemesi ve his düzenleme marifetlerini geliştirmesine yardımcı olması büyük değer taşır. Hassasiyet bir kusur değil, gerçek biçimde yönetildiğinde kıymetli bir güç kaynağıdır.
