Bağlantılarda Sessiz Muahedeler: Söylenmeyen Kurallar Psikolojimizi Nasıl Şekillendirir?
Sessiz mutabakatlar, birçok vakit münasebetin birinci devirlerinde fark edilmeden oluşur. Kimin neyi tolere edeceği, hangi hislerin kabul edilebilir olduğu, hangi hususların konuşulmaması gerektiği vakitle belirlenir. Taraflar bu kuralları şuurlu olarak koymaz; lakin tekrar eden etkileşimlerle öğrenir.
Örneğin bir münasebette biri hislerini tabir ettiğinde geri çekilen bir partner varsa, vakitle öbür taraf hislerini bastırmayı öğrenir. Böylelikle “üzülmemeliyim”, “çok istememeliyim” üzere sessiz kurallar oluşur. Bu kurallar korunur, zira bağlantıyı sürdürmenin bedeli olarak görülür.
Bağlanma kuramı, sessiz mutabakatların oluşumunu anlamada değerli bir çerçeve sunar. Telaşlı bağlanma tarzına sahip bireyler, terk edilme endişesiyle gereksinimlerini geri plana atabilir. Kaçıngan bağlanma tarzına sahip bireyler ise yakınlıktan kaçınmak için duygusal aralık koyan sessiz kurallar oluşturabilir.
Bu mutabakatların tehlikeli yanı, vakitle kişinin kendisini görünmez hissetmesine yol açmasıdır. Alaka devam eder fakat kişi kendi gereksinimlerini tanımaz hâle gelir. “Beni bu türlü kabul ediyorlar” kanısı, kişinin değişme ya da talep etme hakkını kısıtlar.
Sessiz muahedeler yalnızca romantik bağlantılarda değil; aile, arkadaşlık ve iş bağlarında de yaygındır. Aile içinde “büyükler üzülmez”, “bazı bahisler konuşulmaz” üzere kurallar jenerasyondan nesle aktarılır. Bu durum duygusal tabir alanını daraltır ve bireyin kendini sınırlamasına neden olur.
Psikodinamik açıdan sessiz muahedeler, çatışmadan kaçınmanın bir yoludur. Açık bir çatışma alakayı tehdit edebilir; fakat sessiz kurallar görünürde huzur sağlar. Ancak bastırılan her çatışma, dolaylı yollarla geri döner. Pasif agresyon, uzaklaşma ya da ani kopuşlar bunun sonucudur.
Sessiz mutabakatların fark edilmesi çoklukla bir kırılma anıyla olur. Kişi bir noktada “hep ben mi alttan alıyorum?” ya da “neden burada kendim olamıyorum?” sorularını sormaya başlar. Bu sorular, bağlantının görünmeyen kurallarını görünür kılar.
Terapi ortamında bu mutabakatlar açıklandığında, bireyler birden fazla vakit şaşırır. Zira bu kuralların şuurlu olarak konmadığını fark ederler. Fakat fark etmek, değiştirmek için birinci adımdır. Açık irtibat, sessiz mutabakatların yerini gerçek mutabakatlara bırakmasını sağlar.
Sessiz muahedeleri dönüştürmek, bağlantıyı riske atmak üzere hissedilebilir. Fakat uzun vadede bu dönüşüm, daha sağlıklı ve sürdürülebilir bağlar kurulmasını sağlar. Bağlar, lakin gerçek temasla derinleşir.
Sonuç olarak sessiz mutabakatlar, ilgileri korumak için doğar lakin birden fazla vakit bireyi korumaz. Söylenmeyen her kural, duygusal alanı biraz daha daraltır. Ve insan, en çok kendisi olamadığı bağlarda yorulur.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
