Düzgün Hissetme Baskısı: Daima Yeterli Olma Mecburiliği Ruh Sıhhatini Nasıl Zedeler?

İyi hissetme baskısı, kişinin olumsuz hislerini bastırmasına yol açar. Istırap, öfke, hayal kırıklığı ya da ümitsizlik üzere hisler “istenmeyen” hâline gelir. Kişi bu hisleri yaşadığında, yalnızca üzülmez; tıpkı vakitte üzülüyor olduğu için kendini kabahatler. Böylelikle birincil duyguya ikincil bir yük eklenir.

Psikolojide tüm hislerin bir fonksiyonu vardır. Keder kaybı anlamlandırmamıza, öfke hudut ihlalini fark etmemize, dert tehlikeyi değerlendirmemize yardımcı olur. Lakin uygun hissetme baskısı bu doğal süreci bozar. Hisler bastırıldığında çözülmez; sırf ertelenir. Ertelenen hisler ise ekseriyetle daha ağır ve denetimsiz formda geri döner.

Bu baskının kökenlerinden biri toplumsal dayanıklılık mitidir. İnsanların her şartta güçlü, ayakta ve motive olması beklenir. Zorlanmak bir zayıflık üzere algılanır. Bilhassa “baş etmelisin”, “her şeyin bir hayrı var” üzere yeterli niyetli lakin geçersizleştirici tabirler, kişinin iç dünyasını değersizleştirir.

Klinik müşahedeler, uygun hissetme baskısının bilhassa yüksek fonksiyonlu bireylerde yaygın olduğunu gösterir. Dışarıdan başarılı, üretken ve denetimli görünen bu bireyler, içsel dünyalarında hislerine alan açmakta zorlanır. Zira duygusal kırılganlık, kimlikleriyle çelişir üzere hissedilir. Bu durum uzun vadede tükenmişlik ve anhedoniye (haz alamama) yol açabilir.

İyi hissetme zaruriliği, psikoterapi süreçlerinde de sık karşılaşılan bir dirençtir. Danışanlar bazen “daha yeterli hissetmek için” terapiye gelir, lakin berbat hissetmeye alan tanımakta zorlanır. Halbuki ruhsal uygunluk hâli, her vakit düzgün hissetmek değil; makûs hissettiğinde de kendini taşıyabilmektir.

Bu baskının nöropsikolojik bir boyutu da vardır. Duygusal bastırma, beynin gerilim cevap sistemini daima faal fiyat. Kişi “iyi görünmeye” çalıştıkça, bedensel gerginlik artar. Bu durum uyku meseleleri, baş ağrıları ve sindirim sorunları üzere psikosomatik belirtilerle kendini gösterebilir.

Sosyal medya da güzel hissetme baskısını güçlendirir. Daima memnun, motive ve başarılı anların paylaşıldığı bir ortamda, kişinin kendi gerçekliğiyle bağ kurması zorlaşır. Karşılaştırma arttıkça, “bende bir sorun var” algısı güçlenir. Halbuki görünen yüzey, birçok vakit yaşananın tamamı değildir.

İyi hissetme baskısından çıkış, hislere hiyerarşi koymamaktan geçer. Birtakım hisler âlâ, kimileri makus değildir; yalnızca vardırlar. Ruhsal esneklik, hislerin gelip geçmesine müsaade verebilmektir. Kişi bir duyguyu değiştirmeye çalışmadan evvel, onu anlamaya yöneldiğinde rahatlama başlar.

Sonuç olarak daima âlâ hissetme mecburiliği, ruh sıhhatini korumaz; bilakis onu sessizce yorar. Âlâ olmak, her vakit yeterli hissetmek değildir. Bazen yeterli olmak, makûs hissettiğini kabul edebilecek kadar kendine dürüst olabilmektir.

Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz