Kendinizi en son ne vakit şefkatle dinlediniz?
Kendinizi eleştirmek yerine yumuşak bir sesle, “Olabilir, sıkıntı bir gündü.” dediğiniz bir an hatırlıyor musunuz? Çoğumuz için bu sorunun yanıtı düşündüğümüzden daha zordur. Zira birçok insan kendine sevgi göstermekten çok, kendini yargılamaya ve eleştirmeye alışmıştır.
Oysa öz sevgi, sırf “kendini sevmek” ya da “kendini pohpohlamak” değildir. Psikolojide öz sevgi, kişinin kendi iç dünyasında bir güvenli bağ kurabilmesi manasına gelir. Nasıl ki bir çocuk, bakım vereninin şefkati ve sevgisiyle büyürken gelişir, biz de yetişkinlikte kendimize ebeveynlik yapabilmeyi öğrenmek zorundayız.
Çocuklar, kendilerini oburlarının gözünden görerek tanımlarlar. Bir çocuğun gözlerine bakan, onu duyan, ihtiyaçlarını fark eden bir yetişkin varsa çocukta “Ben kıymetliyim.” inancı oluşur.
Lakin şayet çocuk daima eleştirilmiş, muhtaçlıkları görmezden gelinmiş ya da sevgiyi şartlı olarak almışsa içten içe şu inanç gelişebilir:
- “Sevilmem için harika olmalıyım.”
- “Duygularım yük, onları saklamalıyım.”
- “Ben olduğum üzere kıymetli değilim.”
Beynimiz, bilhassa çocuklukta öğrendiğimiz bu inançları otomatik pilot üzere kaydeder. Yetişkinlikte de kendimize karşı tavrımız, birçok vakit çocukken bize nasıl davranıldıysa onun bir yansımasıdır.
Bir yanılgı yaptığımızda kendi kendimize “Nasıl bu kadar dikkatsiz olursun!” diye çıkışmamız, aslında geçmişten gelen içselleştirilmiş bir ses olabilir.
Araştırmalar, öz sevginin psikolojik dayanıklılığı güçlendirdiğini gösteriyor.
Harvard Üniversitesi’nde yapılan uzun soluklu bir çalışmaya nazaran, öz sevgisi yüksek olan bireyler:
- Stresle daha sağlıklı başa çıkıyor,
- İlişkilerinde daha hudutları farkında ve istikrarlı oluyor,
- Hata yaptıklarında kendilerini cezalandırmak yerine öğrenmeye odaklanabiliyorlar.
Kristin Neff’in öz şefkat üzerine yaptığı çalışmalar da gösteriyor ki, kendine sevgi ve şefkatle yaklaşmak, motivasyonu düşürmez tersine içsel gücü artırır. Zira kendini eleştirmek endişe yaratırken, kendini anlamak ve desteklemek itimat duygusu oluşturur.
Öz Sevgiye Giden Yol: Kendine İçsel Ebeveynlik
Öz sevgi, çocukluğumuzda eksik kalan gereksinimlerimizi yetişkinliğimizde kendimiz için karşılayabilmekle başlar. Bu, kendimize “içsel bir ebeveyn” olmayı öğrenmektir.
Bunun için üç temel adım vardır:
- Fark Etmek
İç sesinizi gözlemleyin. Kendinize nasıl hitap ediyorsunuz?- “Aptalca bir kusur yaptım.” mı diyorsunuz, yoksa “Hata yaptım ancak bu insan olmanın bir modülü.” mı?
- İlk adım, otomatikleşmiş eleştirel lisanı fark etmektir.
- Duyguları Kabul Etmek
Çocukken ağladığında “Ağlama, abartıyorsun.” denmiş bir birey, yetişkinlikte hislerini bastırma eğiliminde olur.
Öz sevgi, hislerimize yer açmakla başlar:- “Şu an üzgünüm ve bu çok olağan. Hislerim bana bir şey anlatıyor.” demek, kendimize verdiğimiz bir sevgi sözüdür.
- Şefkatli Eylem
Kendine âlâ davranmak, sadece fikirde kalmamalıdır.
Yorgun olduğunuzda kendinize dinlenme müsaadesi vermek, hudutlar koymak, gereksinimlerinizi tabir etmek öz sevginin davranışsal yansımasıdır.
Uygulamalı Bir Pratik:
“Küçük Ben’e Mektup”
Kendinizi 6-7 yaşlarında, küçük bir çocuk olarak hayal edin.
Gözlerinizi kapatın ve o çocuğu gözünüzün önüne getirin. Tahminen yalnız hissediyor, tahminen sevgiye aç.
Artık ona bir mektup yazın:
- “Sana daima yanında olduğumu söylemek istiyorum.”
- “Sen pahalı ve sevilmeye layıksın.”
- “Hata yaptığında bile seni şartsız kabul ediyorum.”
Bu antrenman, beyninizde nöroplastisiteyi takviyeler. Yani yeni hudut yolları oluşturarak, kendinize karşı yeni bir lisan geliştirmenize yardımcı olur.
Öz Sevgi Bir Yolculuktur
Unutmayın, öz sevgi bir gaye değil, bir süreçtir.
Çocukken sevgi dolu bir ortamda büyümemiş olabilirsiniz, fakat yetişkinlikte kendinize tekrar doğma talihi verebilirsiniz.
Tıpkı bir çocuğun sevgiyle büyüdüğünde gelişmesi üzere, siz de kendinizi şefkat ve anlayışla beslediğinizde içsel gücünüz artar.
Öz sevgi, kendimize şunu fısıldayabilmektir:
“Ben yeterliyim. Kusurlarımla, hislerimle, bütün hâlimle sevgiye bedelim.”
