Modern yalnızlık, kontağın yokluğundan değil, irtibatın niteliğinden besleniyor. Beşerler birbirlerine ulaşabiliyor, fakat birbirlerine hakikaten değemiyor. İrtibat hızlandıkça münasebetler yüzeyselleşiyor. Psikoloji açısından bu durum değerli bir boşluk yaratıyor; zira insan zihni sırf toplumsal temasla değil, manalı bağlarla düzenleniyor. Yüzeysel münasebetler beynin inanç, aidiyet ve sakinleşme muhtaçlığını karşılamaya yetmiyor.
Psikolojik olarak yalnızlık, toplumsal bir eksiklikten çok duygusal bir kopuş hâlidir. Kişi anlaşılmadığını, görülmediğini ve iç dünyasının karşılık bulmadığını hissettiğinde yalnızlık ortaya çıkar. Çağdaş dünyada beşerler kendilerini söz edebilecekleri pek çok alana sahip olsa da, bu sözlerin ne kadarının sahiden alındığı meçhuldür. Beğenilmek, izlenmek ve onaylanmak birden fazla vakit görülmekle karıştırılır. Halbuki görülmek, sadece fark edilmek değil; hissin karşı tarafta bir yankı bulmasıdır.
Sosyal medya bu yalnızlık biçiminin en bariz yerlerinden biridir. Beşerler hislerini, fikirlerini ve hayatlarından kesitleri paylaşır; karşılığında süratli reaksiyonlar alır. Lakin bu reaksiyonlar birçok vakit yüzeyseldir. Bir gönderinin altına gelen kısa yorumlar ya da semboller, gerçek bir duygusal temasın yerini tutmaz. Kişi iç dünyasını açtığında derin bir karşılık bulamazsa, yalnızlık hissi azalmak yerine artabilir. Zira paylaşım gerçekleşmiş, lakin temas kurulmamıştır.
Modern yalnızlığı derinleştiren kıymetli bir etken de duygusal otantikliğin azalmasıdır. Günümüz kültürü bireyden güçlü, istikrarlı ve denetim altında olmasını bekler. Sıkıntı hisler, kırılganlık ve belirsizlik birden fazla vakit saklanması gereken tecrübeler olarak görülür. Kişi vakitle ne hissettiğini değil, neyin kabul edilebilir olduğunu göstermeyi öğrenir. Bu durum kısa vadede esirgeyici üzere görünse de uzun vadede kişinin hem kendisiyle hem de diğerleriyle ortasına uzaklık koyar.
Psikolojik açıdan bu aralık, parçalanmış bir benlik tecrübesine yol açar. Dışarıya sunulan benlik ile içte yaşanan benlik ortasındaki fark büyüdükçe, kişi kendine de yabancılaşır. Yalnızlık artık sırf diğerleriyle kurulan bağlarda değil, kişinin kendi iç dünyasında da hissedilir. Kişi ne hissettiğini bilir; fakat bu duyguyu taşıyacak, anlayacak ya da paylaşacak bir alan bulamaz.
Modern yalnızlık bilhassa fonksiyonel bireylerde daha görünmez bir hâl alır. Toplumsal, üretken ve sorumluluk sahibi şahıslar birçok vakit yalnızlıklarını geç fark eder. Dışarıdan bakıldığında hayatları doludur; bağları, işleri ve günlük tertipleri vardır. Lakin duygusal temas kurdukları alanlar sonludur. Terapide bu durum sıklıkla “Hayatımda beşerler var fakat kimseye nitekim açılmıyorum” tabiriyle ortaya çıkar.
Bu yalnızlık çeşidi hudut sistemi üzerinde de tesirler yaratır. İnsan beyni inançlı münasebetler aracılığıyla sakinleşir. Anlaşıldığını ve kabul edildiğini hissetmek, hudut sistemini düzenler. Lakin yüzeysel ilgiler bu fonksiyonu yerine getiremez. Kişi alakalarda daima kendini denetim eder, yanlış anlaşılmamak ya da reddedilmemek için tetikte kalır. Bu durum vakitle duygusal yorgunluk, tükenmişlik ve boşluk hissine neden olur.
Modern yalnızlıkta zorlayıcı olan bir öteki öge, kişinin bu duyguyu meşrulaştıramamasıdır. “Bu kadar insan varken neden yalnız hissediyorum?” sorusu, yalnızlığa suçluluk ekler. Kişi hissettiğini küçümser ya da bastırır. Halbuki yalnızlık, şartlardan bağımsız olarak gerçek bir ruhsal tecrübedir. İnkâr edildiğinde kaybolmaz; sırf daha sessiz ve derin bir hâl alır.
Modern yalnızlığın tahlili daha fazla beşerle temas kurmak değildir. Daha çok paylaşmak ya da daha görünür olmak da tahlil sunmaz. Uygunlaştırıcı olan, daha gerçek bağlar kurabilmektir. Kişinin kendini filtrelemeden söz edebildiği, hislerinin taşınabildiği münasebetler yalnızlığı azaltır. Bu ilgiler sayıca az olabilir; lakin derin olduklarında ruhsal olarak düzenleyici bir tesir yaratırlar.
Yalnızlık bir zayıflık değil, bir sinyaldir. İnsanın bağlanma ve görülme muhtaçlığının işaretidir. Bu muhtaçlığı bastırmak yerine anlamaya çalışmak, kişinin hem kendisiyle hem de diğerleriyle daha gerçek bir alaka kurmasına imkan tanır. Çağdaş dünyada yalnızlık yaygın olabilir; lakin insanın görünmeden yaşaması mecburî değildir. Gerçek temas, hâlâ mümkün olan bir tecrübedir.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
Psikolog Cansu Hatice Karcıoğlu
