Ders çalışma alışkanlığı kazanamayan ve daima mazeret üreten çocuklar, birden fazla vakit “isteksiz” değil; maharet, his ve etraf seviyesinde zorlanan çocuklardır. Bu durum pedagojik ve ruhsal olarak birkaç temel başlıkta açıklanır.
En sık nedenler
1. Yürütücü fonksiyon zayıflığı
Planlama, başlama, sürdürme güçlüğü
“Birazdan başlarım”, “şimdi yorgunum” üzere bahaneler
→ Bilhassa DEHB olan çocuklarda sık görülür.
2. Başarısızlık kaygısı
“Yapamazsam?” düşüncesi
Kaçınma davranışı → mazeret üretme
→ Bu, özgüven düşüklüğünün maskesidir.
3. Gayenin soyut olması
“Ders çalış” çok belgisiz bir talimat
Çocuk neyi, ne kadar, nasıl yapacağını bilmiyor
4. Çok denetim yahut eleştirel ebeveyn tutumu
Çalışma = baskı = tehdit algısı
Pasif direnç ve erteleme gelişir
5. Mana kuramama
“Bunun bana ne yararı var?”
İçsel motivasyon yoksa mazeret artar
6. Duygusal yük
Aile içi tansiyon, kardeş kıskançlığı, okulda zorbalık
Zihin meşgul → ders ikinci plana düşer
Mazeretler ne anlatır?
Mazeret, birden fazla vakit “yapamıyorum”un dolaylı sözüdür, “istemiyorum”un değil.
“Yorgunum” → zihinsel tükenmişlik
“Sonra yapacağım” → başlama kaygısı
“Zaten anlamıyorum” → öğrenilmiş çaresizlik
Tesirli yaklaşım (kanıta dayalı)
1. Davranışı küçült
❌ “2 saat ders çalış”
✅ “10 dakika yalnızca matematik 1 soru”
Beyin başlama eşiğini geçince devam kolaylaşır.
2. Net ve somut maksat koy
Ne? (Hangi ders)
Ne kadar? (Kaç soru / sayfa)
Ne vakit? (Saat kaçta)
3. Mazeret ile tartışma, yapıya dön
❌ “Bahane üretme!”
✅ “Tamam, o vakit 5 dakika deneyelim.”
4. Sonuç değil çabayı pekiştir
“Aferin, başladın.”
Not değil süreklilik övülür.
5. Çalışma–ödül döngüsü
Evvel kısa çalışma → sonra küçük, net ödül
Ödül evvelden verilmez
6. Rol model ol
Ebeveyn kitap/iş ile meşgulken çocuk daha kolay çalışır
Ne vakit kıymetlendirme gerekir?
6 aydan uzun müddettir önemli kaçınma varsa
Dikkat, unutkanlık, yerinde duramama eşlik ediyorsa
Ağlama, öfke patlaması, mide ağrısı üzere somatik belirtiler varsa
→ Ruhsal danışmanlık / DEHB değerlendirmesi önerilir.
Kaynak : Doktor Sitesi
