Ayrılma tasasının temelinde, bireyin bağlanma figüründen kopma korkusu yer alır. Çocuklukta çok esirgeyici, istikrarsız ya da ihmal edici bakım tarzları, çocuğun “dünya inançlı değil” algısıyla büyümesine neden olabilir. Bu da ilerleyen yıllarda kaygılı-bağlanma tarzına yer hazırlar. Bu bireyler münasebetlerinde, sevildiklerinden emin olsalar bile terk edilme niyetiyle hareket eder, daima onay ve garanti ararlar.
Yetişkinlerde ayrılma tasası çoklukla şu davranışlarla kendini gösterir:
– Ağır kıskançlık ve denetim ihtiyacı
– Yalnız kalamama
– Bağ bağımlılığı
– Terk edilme düşleri ve ayrılık senaryoları üretme
– Çok fedakârlık
Bu belirtiler, kişinin ilgideki benlik algısını zedeleyebilir ve uzun vadede depresyon, anksiyete üzere klinik tablolara yol açabilir.
Günümüzde toplumsal medya ve dijital irtibat, bireyin daima görünürlük muhtaçlığını artırmıştır. “Çevrimiçi ancak karşılık vermedi”, “Hikâyesine baktı ancak bildiri atmadı” üzere mikro ayrıntılar, ayrılma telaşı yaşayan bireyler için büyük tehdit algısına dönüşebilir. Ayrıyeten süratli tüketilen ilgiler, “ghosting” üzere dijital terk edilme biçimleri de bu derdin travmatik boyutlara ulaşmasına neden olabilir.
Pandemi süreci üzere büyük toplumsal krizler de bireylerin bağlanma muhtaçlıklarını tetikleyerek ayrılma korkusunu daha görünür kılmıştır. Bu durum bilhassa yalnız yaşayan bireylerde ağır dert ve panik ataklarla kendini göstermiştir.
Ayrılma telaşıyla çalışırken, bireyin erken bağlanma tecrübelerine inmek hayli kıymetlidir. Şema terapi, içsel çocuk çalışmaları ve his odaklı terapi, kişinin bilinçdışı ayrılma şemalarıyla yüzleşmesini sağlar. Terapist, danışanın kendilik algısını güçlendirerek dış kaynaklara olan çok bağımlılığı azaltmayı gayeler.
Ayrıca his düzenleme maharetlerinin kazandırılması, bireyin yalnızlıkla sağlıklı baş etmesine takviye olur. Bağımlı münasebet dinamiklerinin sorgulanması, bireyin “ayrılınca yıkılmam” inancını içselleştirmesine katkı sağlar. “Birliktelik bir muhtaçlık değil, tercihtir” bakış açısı da inançlı bağlanma seyahatinin temel taşlarındandır.
Ayrılma korkusu yalnızca çocuklara has değildir. Yetişkinlikte de bağlantılara taraf veren, kişinin duygusal esnekliğini zorlayan ve benlik bütünlüğünü tehdit eden bir faktör haline gelebilir. Lakin bu korku, hakikat ruhsal takviyeyle dönüştürülebilir. Kendilik kıymetinin alakadan bağımsız olarak gelişmesi, bireyin hem kendiyle hem de diğerleriyle kurduğu bağı daha sağlıklı hale getirir.
Hazırlayan: Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
