Güven, romantik bağlantıların sürdürülebilirliği ve doyum seviyesi açısından belirleyici bir faktördür (Rempel, Holmes & Zanna, 1985). Partnerin duygusal olarak erişilebilir, dürüst ve dengeli olması, itimadın oluşumunda kritik rol oynar. Buna rağmen ihanet, palavra, duygusal ihmal yahut irtibat kopuklukları inanç hissini zedeleyerek bağlantının temel istikrarını bozabilir.
Güvenin kaybı sırf kişisel bir kırılma değil, tıpkı vakitte ilgi sisteminin tamamını etkileyen bir süreçtir. Gottman (1999), itimadı “ilişkide partnerin güzel niyetine inanç” olarak tanımlamış ve inancın vakit içinde tekrar eden olumlu etkileşimlerle inşa edildiğini belirtmiştir.
2. Gottman Yaklaşımı ve İtimat Kavramı
Gottman ve meslektaşları, 40 yılı aşkın mühlet boyunca binlerce çiftin etkileşimlerini gözlemleyerek ilgilerin sürdürülebilirliğini belirleyen faktörleri incelemiştir. Bu araştırmalar sonucunda, Gottman Çift Terapisi Modeli geliştirilmiş ve alakanın temel yapısı “Sound Relationship House” metaforu üzerinden açıklanmıştır (Gottman & Gottman, 2015).
Bu modele nazaran itimat, bağlantının taşıyıcı kolonlarından biridir.
Güven; partnerin muhtaçlık duyulan anda orada olacağına dair inanç (“trust metric”) üzerine kurulur. Bu inanç, “benimle ilgileniyor musun?”, “beni önemsiyor musun?” üzere temel duygusal sorulara verilen karşılıklarla şekillenir.
3. Güvensizliği Derinleştiren Bağlantı Kalıpları
Gottman (1994), bağlantılarda inancı zayıflatan dört temel bağlantı örüntüsünü tanımlamıştır. “Kıyamet’in Dört Atlısı” olarak bilinen bu davranış kalıpları şunlardır:
1. Tenkit (Criticism): Partnerin davranışını değil, kişiliğini maksat alan sözler.
2. Aşağılama (Contempt): Alay, küçümseme ve iğneleme içeren tavırlar.
3. Savunmacılık (Defensiveness): Sorumluluk almamak, karşı suçlamada bulunmak.
4. Duvar örme (Stonewalling): Duygusal olarak geri çekilmek, bağlantısı kapatmak.
Bu davranışlar sıklaştıkça, bağda “duygusal güvenlik alanı” daralır ve bağlanma sistemi tehdit algısı üretir (Johnson, 2004).
4. İnancı Yine İnşa Süreci
Gottman Yaklaşımı’nda terapötik süreç, itimadın yine inşası için yapılandırılmış bir müdahale planı içerir. Bu süreçte üç temel etap öne çıkar:
4.1. Duygusal Farkındalık ve Tamir Diyalogları
Partnerlerin, güvensizliğe yol açan olayların akabinde yaşadıkları hisleri tanımlamaları ve paylaşmaları desteklenir. Terapist, “onarma girişimleri”nin (repair attempts) fark edilmesini ve fonksiyonel hale getirilmesini sağlar (Gottman, 2011).
4.2. Duygusal Bağlanmanın Güçlendirilmesi
Eşler ortasında “duygusal erişilebilirlik” (emotional availability) yine kurulmaya çalışılır. Bu evre, Bağlanma Teorisi ile paralel ilerler; itimadın tamiratı, partnerin duygusal olarak ulaşılabilir ve cevap verici olmasına bağlıdır (Johnson & Zuccarini, 2010).
4.3. Günlük Olumlu Etkileşimlerin Artırılması
Gottman’a nazaran itimat, büyük jestlerden değil, günlük küçük olumlu davranışlardan (“bids for connection”) doğar.
Basit bir teşekkür, şefkatli bir dokunuş ya da dikkatli bir dinleme anı bile bağlantı bankasına yapılan “güven yatırımı”dır.
5. Tartışma
Güvenin yine inşası, sırf ihanet yahut kırılmanın tamiratıyla sonlu değildir. Birebir vakitte bireylerin kendi bağlanma tarzlarını, öğrenilmiş savunmalarını ve duygusal transfer kalıplarını fark etmelerini gerektirir.
Bu noktada, psikogenetik perspektif münasebet terapisini derinleştirir: bireyin ebeveyn alakalarından taşıdığı duygusal miras, inanca dair inanç sisteminin temelini oluşturur.
Dolayısıyla terapötik süreç sırf partnerler ortası bağlantısı düzenlemekle kalmaz; bireyin geçmişte itimatla ilgili içselleştirdiği şemaları da dönüştürmeyi gayeler.
6. Sonuç
İlişkilerde itimat, bir kez kaybolduğunda geri kazanılamaz bir his değildir. Gottman yaklaşımı, itimadın tekrar inşasının bilimsel olarak mümkün olduğunu ve bunun duygusal farkındalık, bağlantı hünerleri ve tamir kapasitesiyle direkt bağlı olduğunu ortaya koymuştur.
Sonuç olarak, çift terapisi sırf kriz tahliline yönelik değil, inancın sürekliliğini destekleyen önleyici bir psikoterapi modeli olarak da kıymetlendirilebilir.
Kaynakça
Gottman, J. M. (1994). Why marriages succeed or fail: And how you can make yours last. New York: Simon & Schuster.
Gottman, J. M., & Gottman, J. S. (2015). 10 Principles for Doing Effective Couples Therapy. W.W. Norton & Company.
Johnson, S. M. (2004). The Practice of Emotionally Focused Couple Therapy: Creating Connection. New York: Brunner-Routledge.
Johnson, S. M., & Zuccarini, D. (2010). Integrating sex and attachment in emotionally focused couple therapy. Journal of Marital and Family Therapy, 36(4), 431–445.
Rempel, J. K., Holmes, J. G., & Zanna, M. P. (1985). Trust in close relationships. Journal of Personality and Social Psychology
