60 ayını doldurmuş bir çocuk henüz 5 yaşını doldurmuş 6 yaşından gün almaya başlamış bir çocuktur. Ulusal Eğitim Bakanlığının 60-66 ay ortası çocukların okul kayıtlarına ait yaptıkları açıklama sonucu, 2012-2013 yılı itibariyle eylül ayından itibaren 5.5 yaşını doldurmuş çocuklar 1. Sınıf öğrencisi olarak kabul edilmekte; 5-5.5 yaş ortası çocukların okula başlama durumu velilerin insiyatifine bırakılmaktadır.
5-5,5 yaş ortası çocuklarının özellikleözbakım marifetleri bu yaşlarda yeni olgunlaşmaya başlamaktadır. Tuvalet paklığı konusunda şimdi öz bakımını yapmakta zorlanmış çocukların ilköğretim sıralarına oturmakla kurallı ve disiplinli bir ortama sokulmakla birlikte yaşadıkları dert ortamı çocuklarda tuvalet gereksinimini giderme konusunda yardım istemekteki tedirginliklerle birlikte alt ıslatma , tuvaletini kaçırma üzere pek çok probleme neden olabilir. Çocuğun öz bakım muhtaçlığını büsbütün öğrenme yaşı 6’dır. Bu türlü bir ortamda ruhsal açıdan olumsuz etkilenen çocuk, ağlama, öfke, tırnak yeme üzere sıkıntılarla ortaya çıkabilir. Daha ileri boyutta uykusuzluk, iştahsızlık hatta depresif bir tetiklenme okul fobileri oluşabilir ve ilerleyen yıllarda öğrenme zahmetleri okul başarısızlıklarına neden olabilir. . Daha okul yıllarının başında arkadaşları arsanda istenmeyen durumlarla karşılaşan çocukların zihinlerine hafızalarına böylesi güç travmalar kazınır ve çocukların okula karşı tavırlarını ziyadesiyle etkileyebilir.
Ülkemizde geçtiğimiz öğretim yılı itibariyle okulöncesi eğitim alsa dahi 4-5 yaş kümesinin eğitim programını tamamlamış şimdi ilköğretimin gerektirdiği beceriler( göz-el uyumu, görsel algı ve dikkat seviyesi, kurallara ahenk, kendini denetim ve dinleme davranışı vb) gereğince olgunlaşamamış çocukların ilköğretim sıralarına oturtulması son derece yanlış sonuçlara neden olacaktır. Çocuklarımız henüz bedenen ve zihnen hazır olmadıkları bir sürece zorlandıklarında okula ve öğrenme aktifliklerine karşı olumsuz bir tavırla yaklaşacaklardır. Bu durum da onların hayatları uzunluğu okul hayatına bakışını şekillendirecektir. Şimdi mevcut durum itibariyle baktığımızda okula başlama yaşını doldurmuş görünen 5.5 yaşındaki 66 aylık çocuklarımızın dahi % 80 i ilköğretime başlama olgunluğuna şimdi ulaşamamış görünmektedir. Bizim ülkemiz üzere sıkıntılarla dolu bir eğitim sisteminin içine çocuklarımızın erken yaşta sokulması yüksek beklentilerle müsabakaları çocuklarımızın özgüvenleri duygusal gelişimler ve öğrenme heyecanları ismine telaş vericidir. Yapılan araştırmalarda 72 aylık çocukların yüzde 80 oranında okul olgunluğuna ulaştığı sonucunu ortaya koymaktadır.
Genel olarak baktığımızda çocukların gelişiminde her ne kadar ferdi farklılıklar vardır gerçeğini kabul ettiğimiz durumda dahi ülkemiz gerçeklerini de gözönünde bulundurduğumuzda , 5 yaş çocuğunun (60-71 aylar arası) zihinsel, fizikî, toplumsal ve ruhsal olarak ilkokula hazır olmadığının altını değerle çizebiliriz. Çocuğun okul eğitimine katılabilmesi için gerekli toplumsal, duygusal, bilişsel, lisan ve motor marifetlerinin gelişimi 70 ayını doldurmayla birlikte tamamlanmaya başlar. Bu süreçte çocuklar ortasında bir ay bile fark edebilmektedir.
– Anne babalar çocuklarının gelişim seviyesini nasıl anlayabilir? Bu manada evladının okula başlayıp başlamamasına karar verecek ebeveyn nelere dikkat etmelidir?
Anne babalar çocuklarının ilköğretime hazır olmadığı konusunda aşağıdaki sorular çerçevesinde çocuklarını kıymetlendirerek fikir sahibi olabilirler.
Çocuğunuz bedensel olarak 110 cm ve 20 kg ın üzerinde mi?
Çocuğunuz yemek yeme, ve tuvalet gereksinimlerini kendisi giderebiliyor mu?
Çocuğunuz genel sıhhat durumu açısından sağlıklı görünüyor mu?
Çocuğunuz kalemi rahatlıkla kullanabileceği yaşına uygun el ve parmak marifetlerine sahip görünüyor mu?
Çocuğunuz merakla soruyor öğrenmekten keyif alıyor mu?
Çocuğunuz yapabilme inancı taşıyor kendisi hakkında olumlu hisler hissedebiliyor mu?
Çocuğunuz kendine güveniyor mu?
Çocuğunuz yaşına uygun kavramların (büyük-küçük, ağır-hafif, kısa-uzun, dar-geniş vb) manalarını biliyor mu?
Çocuğunuz dinledikleri hakkında yorumlar yapıp kolay fikirler üretebiliyor mu?
Çocuğunuz kendisine okuduğunuz bir kitabı en az 5 dakika dikkatle dinleyip takip edebiliyor mu?
Çocuğunuz yaşına uygun kendisine verdiğiniz sorumlulukları yerine getirebiliyor mu?
Çocuğunuz akranlarıyla bağlantı kurabiliyor mu?
Çocuğunuz bulunduğu ortamda kendini söz edebiliyor, yardım isteyebiliyor mu?
Çocuğunuz konuşurken bütün harfleri sesleri gerçek çıkarabiliyor mu?
Çocuğunuz dinleme marifetine gereğince sahip mi?
Çocuğunuz arkadaş edinebiliyor mu?
Çocuğunuz geleceği hakkında fikirler üretebiliyor mu?
Çocuğunuz kendini tehlikelerden koruyabilecek şuurda mi?
Çocuğunuz ahlaki taraftan olumlu marifet ve davranışlar sergiliyor mu?
Çocuğunuz kurallı ortama ahenk sağlayabiliyor mu?
Anne babalar üstteki 20 sorudan 7-8 den fazlasına hayır karşılığı veriyorlarsa , çocukları ile ilgili daha kapsamlı bir kıymetlendirme için bir ruhsal danışman ya da psikologdan yardım isteyebilirler.
Anne babalar çocuklarının genel gelişim durumları hakkında bir tasa taşıyorlarsa çocuklarının ilköğretime başlama olgunluğunu bilimsel olarak hazırlanmış ilköğretime hazırlık olgunluk testleri ile pahalandırmak üzere kimi danışmanlık merkezlerine başvurabilirler.
-Çocuğum için rapor almalıyım?
66 ayını tamamladığı halde ebeveynlerin hazır olmadığını düşündükleri çocukları hakkında sağlık bakanlığı kurumlarından rapor almaya yönlendirilmesi görünürde yanlışsız bir uygulama üzere görünse de uygulama açısından çok da kolay değildir. Çocukların ilköğretime başlama olgunlukları bilimsel test ve ölçeklerle kıymetlendirilebilir. Bu kıymetlendirme lakin ruhsal danışman ,çocuk psikiyatristleri ,çocuk gelişim uzmanlarının ortak kanaati ve değerlendirmesi ile sağlıklı bir biçimde yapılabilir. Bir çocuk hekiminin böylesi bir değerlendirmeyi yapması da mümkün görünmemektedir. Yeniden bakanlığın belirttiği çocuk psikiyatristlerine ülkemizde çabucak her kentte ulaşabilmekte kolay bir şey değildir.
Hali hazırdaki tabloya baktığımızda 1. Sınıfa başlama bakımından yasaya nazaran yaşını doldurmuş 66 ayın üzerinde olan çocuklarımız ortasında uzunluk ve kilo özellikleri bakımından dahi sıkıntıları olan 110 cmden kısa 20 kilonun altında çocuklarımız vardır. Böylesi çocukların 2.600 bin öğrencinin okula başladığı bir ortamda öncelikle fizikî olarak akranlarından geride okula başlayacağı aşikardır. Alanında uzman bir takım tarafından yapılan bir kıymetlendirme sonucu çocuk hakkında alınan bir rapor doğrultusunda çocuğun bir yıl daha okulöncesi eğitime devam kararının alınabilmesi son derece olağan herkesin de kabul etmesi gereken bir durumdur. Bu durum çocukların büyük gelişim geriliği ve meseleler yaşadığını göstermez. Çocuklar ortasında bu stil farklılıkların olması olağandır. Bedensel bakımdan yaşının kilo ve uzunluk olarak altında olan çocuklar, çocukluk periyodunda kıymetli hastalıklar yaşamış çocuklar, ailevi bakımdan boşanma ve kayıp üzere travmalar yaşamış dezavantajlı bölgelerde büyümüş çocuklara ilkokula başlama evvel bir yıl daha vakit verilmesi yararlı olacaktır. Çocuğa büyüme olgunlaşma ve hünerler kazanma ismine verilen bir yıl çocuğun ruhsal, bedensel zihinsel ve duygusal hünerlerini geliştirmesi ismine bana nazaran ona verilecek en büyük armağan olacaktır. Bu yüzden anne babaların çocuklarını, yaşadıkları ortamı ve çocuklarının geçirdiği çocukluk periyodunu dikkatle değerlendirmeleri ve gerekli gördükleri durumlarda böylesi bir rapor alma konusunda huzursuz olmadan adım atmalarının yararlı olacağı kanaatindeyim.
Ülkemizde ebeveynlerin çocukları için aldıkları raporların ileride oluşturacağı korku ve çocuğa vereceği ziyan konusuna da açıkçası katılmıyorum. Çocukluk periyodu büyüme yılları her çocuk için güllük gülistanlık geçmeyebilir. Çocukluk devrinde de gençlik periyodunda de çocuklarımız vakit zaman risk faktörleri ile karşılaşabilir. Çocukluk devrinde çocuğun yaşadığı ameliyatlar hastalıklar kayıplar travmalar olabilir. Bunları engellemek te mümkün değildir. Örneğin çocukluk periyodunda birkaç ameliyat yaşamış sıhhat problemleri sebebiyle duygusal olarak ta yıpranmış ilköğretime hazırlık marifetleri şimdi olgunlaşamamış 67 aylık bir çocuğu ilkokul sıralarına oturmaya zorlamak ona yapılacak büyük bir haksızlık olacaktır. Böylesi bir durum yaşayan çocuklarımız için alınacak gelişim raporlarının da çocuğun bütün ömrüne yansıtılması çocuğun geleceğindeki kararları etkilemesi eğitimsel açıdan da insani açıdan da son derece yanlıştır. Böylesi bir travma yaşamasa dahi çocuklar örneğin 6 yaşın gerektirdiği marifetleri o yaşa girdikleri aydan itibaren ocak-aralık ayları ortasında farklı vakitlerde geliştirebilirler. Birtakım çocuk yaşa girer girmez o gelişim misyonlarını çarçabuk yapabilirken birtakım çocuklar 6 yaşına girdiği aydan 5 ay sonra yaşının gelişim misyonlarını yerine getirebilir. Bu gecikme çocuğun gelişim geriliği yaşadığını da göstermez. Çocuklar eğitim seyahatleri boyunca bazen duraklamalar ufak tefek gelişim meseleleri yaşayabilirler ve vakit içinde hakikat ve şuurlu anne baba ve etraf dayanağını bulduklarında gelişimle ilgili tüm meselelerini çözebilir bu meselelerle bahşedebilirler. Ben açıkçası bir uzman olarak hiçbir eğitimcinin de çocuğu gelişimde yaşadığı meseleler konusunda damgalayarak hareket edeceği görüşüne inanmıyorum.
– 66 aylık okula başlayacak 1. Sınıf çocukları için anne babalar nasıl yardımcı olabilirler?
Çocuğunuzu dinleyin. Çocuklar okula başlama arefesinde zihinlerinde kendi dünyalarında büyüklere komik ve saçma gelen durumlar hakkında dahi telaş yaşayabilirler. Bu çok doğal ve olağandır. Çocuğunuzun okulla ilgili merak ettiği şeyler korku duyduğu konular olduğunu gözlemlediğinizde onu sonuna kadar dinleyin. Çocuğunuza kanılarını söz etme fırsatı verin.
Çocuğunuzu okula başlama öncesi imkanınız varsa öğretmeni ile tanıştırın. Çocuğunuzun okulunu birlikte gezin sıralara birlikte oturun ve ortamla ilgili çocuğunuzla çokça sohbet edin, ortamı tanımasına yardımcı olun.
Çocuğunuzla birlikte öz bakım marifetleri yani kendi kendine giyinme, tuvalet gereksinimi, diş fırçalama, el ve yüz yıkıma, yemek yeme gereksinimlerine ağırlaşarak meskeninizde küçük alıştırmalar ve uygulamalar yağın. Bu uygulamalar esnasında çocuğunuza itimat ve cüret verin onu sözlerinizle takdir edin.
Çocuklarınızı okula başlama öncesi kitaplarla tanıştırın önümüzdeki bir ay boyunca çocuğunuza her gün bir hikaye okuyun ve okuduklarınız hakkında konuşun sohbet edin.
Çocuğunuzla kurallı ortamlar hakkında konuşun.
Çocuğunuz okula başlamadan evvel konutunuzda okula başlıyorum kutlaması yapın çocuğunuzla aile büyüklerinizle daima birlikte keyifli bir akşam geçirin. Yetişkinler olarak hoş okul yılları anılarınızı çocuğunuzla paylaşın.
Çocuğunuzla yapacağınız okul alışverişinde onun tercihlerine hürmet gösterin kendi seçimlerini yapması için onu teşvike din.
Çocuğunuzla birlikte okula başlama öncesi bir ay boyunca çocuğunuzun el ve parmaklarını göz el uyumunu geliştirecek oyun hamurları ile oynama, kalem tutma, bulmaca yapma, ipe boncuk dizme üzere faaliyetler yapın.
Çocuğunuzu okula başlama evvel ona itimat veren sözlerle destekleyin. Çocuğunuzun yapabildiğini gördüğünüz bütün etkinlikler sonrası onu sözlerinizle takdir edin onun özgüven gelişimine katkıda bulunun.
Çocuğunuzun şu periyottaki küçük kusurlarına yaptığı yanlış davranışlara karşı daha hoşgörülü ve anlayışlı davranın. Kusurlarında büyük yansılar vermeyin.
