Bir sabah fark edersiniz; çocuğunuzun sesi kalınlaşmış, odasının kapısı daha sık kapanır olmuş, gülüşleri bir anda suskunluğa dönüşür. Bir gün size dönüp “Beni artık okula bırakma.” der. Meğer dün elinizi bırakmamıştı. İşte o an, kapı çalar. Ergenlik gelmiştir.
Ergenlik, büyümenin en fırtınalı devridir. Ne çocukluk üzere günahsız, ne de yetişkinlik kadar bağımsız… Bir yanda bedensel değişimler, öbür yanda duygusal ve bilişsel dönüşümler yaşanır. Bu süreç hem gencin hem ebeveynin sonlarını zorlar. Zira sadece bir vücut değil, bir kimlik de şekillenmektedir.
Beyinde Fırtına, Kalpte Arayış
Ergen beyninde ihtilal vardır. Bilhassa ön frontal korteks, yani karar verme, planlama ve dürtü denetiminden sorumlu bölge şimdi tam olgunlaşmamıştır. Buna rağmen limbik sistem, yani hislerin merkezi son derece faaldir. Bu biyolojik dengesizlik, ergenin hisleriyle niyetleri ortasında zorluklar yaşamasına neden olur.
Bu yüzden ergen, bir anda kahkahalar atarken bir dakika sonra kapısını çarpabilir.
O, değişen hormonlarıyla, büyüyen vücuduyla, kendi benliğini ararken — aslında “Ben kimim?” sorusuna yanıt bulmaya çalışmaktadır. Bu periyot, dışarıdan bakıldığında karmaşık ve tutarsız görünse de içeride derin bir sistem arayışı vardır. Gencin beyni tekrar yapılanır, hudut irtibatları güçlenir, yeni öğrenmeler için harika bir taban oluşur. Lakin bu tekrar yapılanma sırasında davranışlar dalgalanır, hisler taşar, sonlar bulanıklaşır.
Ebeveyn İçin Güç, Ancak Kıymetli Bir Dönem
Ebeveyn için ergenlik birçok vakit bir “mesafe” periyodu üzere hissedilir.
Evvelden paylaşılan kahvaltılar yerini sessizliğe, uzun sohbetler yerini kısa yanıtlara bırakır.
Ancak bu uzaklık birden fazla vakit bir kopuş değil, yeniden yapılanma sürecidir.
Genç, kendi alanını yaratmak ister; “birey olma” provası yapmaktadır.
Ebeveynin burada en değerli vazifesi, bu değişimi şahsî algılamamaktır.
Genç artık sizden uzaklaşmıyor; kendine yanlışsız yaklaşıyor.
Eşlik Etmek, Yönetmek Değil
Ergenlikte ebeveynin rolü, yönetmekten çok eşlik etmektir.
“Ne yapacağını bilmek” değil, “yanında olduğunu hissettirmek” daha değerlidir.
Zira ergenlikte söylenen her cümle değil, kurulan her duygusal bağ hatırlanır.
Bazen “Seninle gurur duyuyorum.” yerine “Ne istersen konuşabiliriz, ben buradayım.” demek daha çok işe fayda. Ergen için itimat duygusu, anlaşılmaktan evvel gelir. Kendini yargısız bir alanda bulduğunda, yanlışlarını fark etmek ve sorumluluk almak çok daha kolay olur.
Sınırlar, Sevginin Dış Çizgileridir
Sınırlar, cezalandırmanın değil, korumanın lisanıdır. Ergen hudutları zorladığında aslında ebeveynin kararlılığını test eder. “Gerçekten beni koruyor musun?” diye sorar bir bakıma.
Dengeli, açık ve nedenleri açıklanmış sonlar; gence hem itimat verir hem de bağın temelini sağlamlaştırır. Örneğin; “Gece 11’den sonra dışarıda olmanı istemiyorum, zira güvenliğinden tasa ederim.” Bu söz, sırf “Geç kalma!” demekten farklıdır. Hem sevgi hem otorite içerir. Sonlar tıpkı vakitte modeldir. Kapısını çalmadan odasına girmemek, mahremiyetin ne demek olduğunu göstermenin en sade yoludur.
Ebeveynler İçin Küçük Lakin Güçlü Öneriler
- Dinleyin, çabucak karşılık vermeyin. Bazen en çok muhtaçlık duydukları şey, yalnızca duyulmaktır.
- Sakinliğinizi koruyun. Onların duygusal fırtınasında sizin dinginliğiniz pusula olur.
- Geçmişinizi fark edin. Reaksiyonlarınız bazen kendi ergenliğinizin yankısı olabilir.
- Küçümsemeyin. Onların acısı ya da öfkesi, kendi dünyalarında gerçektir.
- Birlikte ritüeller oluşturun. Yürüyüşler, yemek hazırlıkları, ortak sessizlikler bile bağ kurar.
Ergenlik, köprülerin yıkıldığı değil, yeniden kurulduğu bir periyottur. Genç artık çocuk değildir fakat şimdi yetişkin de değildir. O ortadaki o ince çizgide, hem tarafını hem kimliğini arar. Ebeveynin rolü; bu arayışta yol göstermek değil, yolun var olduğunu hissettirmektir.
Meltem Şahiner
Psikolog / Aile Danışmanı
İlk Nefes Danışmanlık
