Tetiklenme, beynin geçmişte öğrendiği acı bir tecrübesi şimdiki ana yansıtmasıdır. Bu
süreç bilinçdışı işler; kişi gerçekte bugünü değil, geçmişteki bir duygusal yarayı
tecrübeler. Bu nedenle tetiklendiğimizde düşünme kapasitemiz daralır, vücut alarm
moduna geçer, ağır öfke, korku, terk edilme korkusu ya da suçluluk üzere hisler hızla
aktive olur.
Nörobilim, tetiklenmenin amigdala kaynaklı bir tehdit algısı olduğunu söyler. Amigdala
eski tecrübelere benzeri bir durum gördüğünde “Tehlike var!” sinyali gönderir. Halbuki ortada
gerçek bir tehlike yoktur; yalnızca geçmişteki anıların duygusal izleri yine canlanmıştır.
Bağlantılarda tetiklenmelerin en yaygın kaynakları; çocukluk yıllarındaki duygusal ihmal, aşırı
eleştirel ebeveyn tavrı, inanç kırıcı yaşantılar, travmalar ya da geçmiş ilişkilerde
yaşanan hayal kırıklıklarıdır. Örneğin küçükken ebeveyni tarafından daima görmezden
gelinen bir birey, yetişkinlikte partnerinin kısa bir mühlet ilgisiz kalmasını “Yine
önemsenmiyorum” biçiminde yorumlayabilir.
Tetiklenmeleri yönetebilmek için öncelikle farkında olmak gerekir. Hangi durumların bizi
ağır hislere sürüklediğini anlamak, bu süreci otomatiklikten çıkarır. İkinci adım,
duyguyu vücutta fark etmektir. Tetiklenme sırasında kalp hızlanır, nefes düzensizleşir,
kaslar gerilir. Bu fizikî sinyaller fark edildikçe kişi “Şu an tetiklendim” diyebilir.
Partnerle açık irtibat de bu süreçte kilit ehemmiyet taşır. “Sen daima böylesin!” üzere suçlayıcı
sözler yerine “Bu durumda tetikleniyorum zira geçmişte emsal bir şey yaşadım”
demek, münasebetin itimat tabanını korur. Birebir vakitte tekrar öğrenme tecrübeleri sağlar.
Son olarak, ferdî terapi bu süreçlerin köklerini anlamak ve dönüşüm sağlamak için
tesirli bir yoldur. Tetiklenmeler bir zayıflık değil, güzelleşmemiş yaraların işaretidir.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
