BAĞLANMA TARZLARI: ÇOCUKLUKTA BAŞLAYAN SEYAHAT YETİŞKİN BAĞLARINI NASIL ŞEKİLLENDİRİR?

Bağlanma tarzları dört ana kategoriye ayrılır: inançlı, telaşlı, kaçıngan ve dağınık
bağlanma. Her bir tarz, kişinin hem kendisiyle hem de başkalarıyla bağını anlamada
epeyce açıklayıcıdır.

1) İnançlı Bağlanma: “Yakınlık inançlıdır.”
İnançlı bağlanan bireyler insan münasebetlerinde esnektir. Çocuklukta hisleri karşılanmış,
muhtaçlıkları büyük ölçüde görülmüş ve sakinleştirilmiş bireyler, yetişkinlikte de bağlantıları bir
tehdit olarak değil, takviye kaynağı olarak görür.
İnançlı bağlanan yetişkinler:
Hislerini açıkça tabir eder.
Yakınlıktan korkmaz.
Hudutlarını koruyabilir.
Hem bağımsız hem bağlı olabilir.
Çatışmalarda sakinleşebilir.
Nörobilim çalışmaları inançlı bağlanan bireylerin gerilim anında hudut sistemlerini daha hızlı
düzenlediklerini gösterir. Zira içsel olarak şu inançla büyümüşlerdir: “İlişkiler
inançlıdır. Biri beni anlar.”

2) Dertli Bağlanma: “Yakınlık var fakat kaybetme korkusu daha büyük.”
Dertli bağlanan şahıslar bağlantıda daima teyit arar:
“Seviyor mu?”,
“Mesaj attım ancak karşılık gelmedi, bir şey mi oldu?”,

“Geri çekildi, demek ki artık istemiyor…”
Kökünde terk edilme, reddedilme yahut tutarsız ebeveynlik vardır. Çocuklukta bakım veren
bazen sevgi dolu, bazen uzak ve varsayım edilemezdir. Bu nedenle çocuk “Yakınlık güzeldir ama
her an gidebilir.” inancını geliştirir.
Yetişkinlikte bu inanç:
Çok düşünme,
Kaybetme korkusu,
Onay arayışı,
Alakaya fazla yatırım,
Küçük şeylerden büyük manalar çıkarma halinde ortaya çıkar.
Dertli bağlanan şahısların hudut sistemi süratli aktive olur. Amigdala (tehdit merkezi) aşırı
hassastır. Küçük bir uzaklaşmayı bile büyük bir tehdit üzere yorumlarlar. Bu nedenle
ilgilerde yorucu bir döngü oluşabilir: kişi yakınlaşmak ister, partner baskı hisseder,
uzaklaşır; bu da dertli kişinin endişelerini daha da tetikler.

3) Kaçıngan Bağlanma: “Yakınlık risklidir.”
Kaçıngan bağlanan bireyler münasebette yakınlığı değil, arayı inançlı bulur. Çocukluklarında
hisler birçok vakit görülmemiş, gereksinimler reddedilmiştir. Bu nedenle kişi vakitle şu
inanca sahip olur:
“İhtiyaç göstermek zayıflıktır.”
Yetişkinlikte kaçıngan bireyler:
Hisleri söz etmekte zorlanır.
Bağlanmayı “bağımlılık” olarak yorumlar.
Denetimli ve aralıklıdır.
Yakınlık arttığında geri çekilir.
“Alan” olmadan nefes alamadığını hisseder.
Kaçıngan bağlanma bir his eksikliği değil, bir korunma stratejisidir. Kişi duygusal
gereksinimlerini küçülterek hayatta kalmayı öğrenmiştir.
Nörobilim açısından kaçıngan şahıslar, duygusal yoğunluk arttığında duygusal kapanma
yaşar. Prefrontal korteks hisleri düzenlemek yerine bastırmayı tercih eder.

4) Dağınık Bağlanma: “Hem istiyorum hem korkuyorum.”
Dağınık bağlanma, en karmaşık bağlanma tarzıdır. Çoklukla çocuklukta travmatik
tecrübeler (şiddet, ihmal, korkutucu ebeveyn davranışları) sonucu gelişir. Kişi için bakım
veren hem itimat hem tehdit kaynağıdır.
Bu nedenle yetişkinlikte münasebetlerde:
Yakınlık isteği ile uzaklaşma yansısı ortasında gidip gelme,
Zihinsel ve duygusal karışıklık,
Ağır ancak istikrarsız alakalar,
Ani kopmalar yahut ani yakınlaşmalar görülebilir.
Dağınık bağlanmada hudut sistemi birden fazla vakit düzensizdir. Kişi duygusal dengeyi
sağlamakta zorlanır.

Bağlanma Tarzları Değişebilir mi?
Evet. Bu en umut verici kısımdır.
Beyin ilgi yoluyla öğrenir. İnançlı partner, inançlı arkadaşlık, terapi ilgisi ya da düzenli
destekleyici bir ortam, kişinin bağlanma tarzını değiştirebilir. Buna “kazanılmış güvenli
bağlanma” denir.
Değişim için üç ana süreç tesirlidir:
✔ Tetikleyicileri fark etmek
“Kaygılandığımda ne yapıyorum?”
“Yakınlık arttığında neden geriliyorum?”

✔ Reaksiyon yerine düzenleme
Duygusal kapılma anlarında nefes, vücut farkındalığı, erteleme yansısı, duygu
isimlendirme…

✔ İnançlı bağlantılar kurmak
Beyin inancı lakin deneyimleyerek öğrenir.

Sonuç: Bağlanma bir yazgı değildir, bir başlangıçtır.

Kişinin bugün bağlantıda verdiği reaksiyonlar ferdî bir eksiklik değil; çocuklukta öğrenilmiş bir
hayatta kalma stratejisidir. Ve her strateji, tekrar şekillendirilebilir. Bağlanmayı anlamak,
kişinin kendisiyle ve karşısındakiyle kurduğu bağa daha şefkatli bakmasını sağlar.

Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz