Kaygı durumlarında vaktin yavaşladığı, memnunluk anlarında ise süratle aktığı sıkça söz edilir. Bunun nedeni, dikkat düzeneklerinin duygusal durumlara nazaran farklı çalışmasıdır. Tasa halinde bireyin dikkati içsel ve tehdit odaklıdır; bu da vaktin uzadığı hissini doğurur. Meğer keyifli anlarda dikkat dış dünyaya yönelir ve vakit daha süratli geçer.
Travmatik tecrübelerde vakit algısı daha karmaşık bir hâl alır. Travma anında kimi bireyler vakti donmuş üzere algılarken, kimileri çok hızlanmış hissedebilir. Bu durum, beynin hayatta kalma odaklı çalışmasıyla bağlantılıdır. Vakit algısı bozulduğunda, anıların işlenmesi de kesimli olur.
Depresyonda ise vakit birçok vakit ağır ve anlamsız bir akışa dönüşür. Gelecek belirsizleşir, geçmiş ise ağır bir zihinsel alan kaplar. Bu durum, bireyin motivasyon sistemini ve amaç belirleme kapasitesini olumsuz tesirler.
Terapötik müdahalelerde vakit algısı üzerinde çalışmak, bireyin “şimdi” ile yine bağ kurmasına yardımcı olur. Mindfulness temelli yaklaşımlar, vaktin öznel tecrübesini düzenlemede tesirli araçlar sunar.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
