Duygusal borçlar çoğunlukla ahenk sağlama gereksiniminden doğar. Birey, alakayı sürdürmek, çatışmadan kaçınmak ya da terk edilmemek için kendi yansılarını bastırır. Bu bastırma birçok vakit şuurlu bir karar değildir; daha çok öğrenilmiş bir münasebet stratejisidir. Kısa vadede bu strateji bağlantıyı koruyor üzere görünse de uzun vadede içsel bir tansiyon yaratır.
Bastırılan her his, zihinde kapatılmamış bir hesap üzere kalır. Bilhassa öfke, kırgınlık ve hayal kırıklığı en sık biriken hisler ortasındadır. Birey bu hislerle temas etmediği sürece, borç artmaya devam eder. Vakitle küçük bir tetikleyici, geçmişte biriken birçok duyguyu birebir anda harekete geçirebilir.
Bu durum bağlantılarda orantısız yansılara yol açar. Birey karşısındaki şahsa sadece o ana değil, geçmişte veremediği tüm yansılarla birlikte cevap verir. Bu da ani kopuşlar, ağır suçluluk ya da “kendim bile neden bu kadar doluyum bilmiyorum” hissiyle sonuçlanabilir.
Psikodinamik açıdan bakıldığında, duygusal borçlar bastırma ve erteleme savunmalarıyla bağlıdır. Bastırılan his bilinçdışında aktifliğini sürdürür ve alaka dinamiklerini sessizce yönetir. Terapötik süreçte bu borçlarla çalışmak, geçmişi telafi etmeyi değil; hissin bugünkü tesirini fark etmeyi gayeler.
Sonuç olarak duygusal borçlar, alakaların görünmeyen muhasebesidir. Bu borçlar fark edilmediğinde ilişkisel yorgunluk ve tükenmişlik kaçınılmaz hâle gelir.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
