İçsel eleştirmenin gelişimi çoklukla erken çocukluk devrine dayanır. Eleştirel, yüksek beklentili ya da şartlı sevgi sunan ebeveyn tavırları, çocuğun iç dünyasında misal bir sesin oluşmasına taban hazırlar. Çocuk vakitle dışsal eleştiriyi içselleştirir ve kendi kendini denetleyen bir yapı geliştirir.
Başlangıçta bu düzenek ahenk sağlayıcı olabilir. Çocuk, yanılgı yapmaktan kaçınarak kabul görmeye çalışır. Lakin yetişkinlikte bu iç ses esnekliğini kaybettiğinde, bireyin özdeğer algısını zayıflatır. Daima yetersizlik hissi, başarılara karşın tatmin olamama ve ağır suçluluk duygusu bu sürecin yaygın sonuçlarıdır.
İçsel eleştirmen birçok vakit bireyi koruduğunu argüman eder. “Daha uygununu yapmalısın” ya da “hata yaparsan sevilmezsin” üzere iletiler, başarısızlıktan kaçınmayı maksatlar. Lakin bu yaklaşım, bireyin deneme ve öğrenme kapasitesini kısıtlar.
Terapide içsel eleştirmenle çalışmak, bu sesi büsbütün susturmaktan çok onunla yeni bir ilgi kurmayı maksatlar. İçsel eleştirmenin niyeti, kökeni ve birey üzerindeki tesiri fark edildiğinde, daha şefkatli bir iç diyalog geliştirmek mümkün hâle gelir.
Sonuç olarak içsel eleştirmen, bireyin geçmiş alakalarının zihinsel bir yankısıdır. Bu yankıyı dönüştürmek, kişinin kendisiyle daha inançlı ve destekleyici bir bağ kurmasını sağlar.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
