ÇOCUKLARDA KABIZLIK

Bebeklarde Kabızlık Bebeğinizin birinci dışkısını (mekonyum) doğumdan sonraki birinci 24 saat içinde yapması gerekir. Şayet doğumun üzerinden 48 saat geçmesine karşın birinci dışkılamasını yapmamışsa (mekonyum çıkarmamışsa) ve/veya doğumdan itibaren sert ve müdahale ile dışkılama yapıyorsa altta yatan bir organik neden açısından kesinlikle bir çocuk cerrahisi uzmanına bebeğinizi muayene ettirmeniz uygun olur. Anne sütü ile beslenen bebeklerde kabızlık daha az görülür. Bunun nedeni anne sütünde bulunan proteinler ve oligosakkaritlerdir. Ayrıyeten anne sütü ile beslenen bebekler daha sık beslendikleri için bu da bağırsak hareketlerini olumlu olarak tesirler. Bebeğin dışkılama sıklığı ve dışkının kıvamı kabızlık için en değerli iki kriterdir. Bebeklerde Kabızlık Nedenleri: Ÿ Anne sütünden ek besinlere geçiş sürecinde kâfi sıvı tüketilmemesi Ÿ Fazla ölçüde süt ve süt eseri tüketimi Ÿ Diyetin liften mahrum olması Ÿ Olağan dışkılamayı engelleyen makat darlığı, makatın olağan yerinde olmaması ya da olağan dışkılamayı sağlayan sinirsel yapının oluşmaması üzere organik nedenler Bebeklerdeki Kabızlık Nasıl Tedavi Edilir? Ÿ Öncelikle kabızlığa neden olabilecek organik bir neden varlığı açısından çocuk cerrahisi uzmanı tarafından tam bir muayene yapılmalıdır. Organik bir neden varlığında ona yönelik tedavi planlanır. Ÿ Anne sütü mümkün olduğunca uzun mühlet bebeğe verilmelidir. Anne sütünden ek beslenmeye geçiş sürecinde ve sonrasında kâfi sıvı tüketimi sağlanmalıdır. Ÿ Hazır mamaların uygun bir biçimde hazırlanmasına dikkat edilmelidir. Ÿ Bebeğe sık olarak ılık su ile banyo yaptırılması ve banyo sonrası karnına masaj yapılması yararlı olabilir Ÿ Bebeğin yaşına uygun olarak meyve püresi ve zerzevat çorbaları faydalı olabilir. Ÿ Şayet bunlarla kabızlığı geçmiyorsa hekiminiz tarafından önerilen ilaçlar kullanılabilir. www.medi v iahospital.com Çocuklarda Kabızlık Kabızlık çocuklarda çok sık görülen ve vaktinde uygun bir biçimde tedavi edilmediği takdirde kronikleşebilen bir durumdur. En sık neden anne sütü alan süt çocuklarda ek besinlere geçiş periyodunda ya da tuvalet eğitimine ahenk sürecinde ortaya çıkan kabızlıktır ve geçicidir. Bunun dışında tedavi gerektiren kabızlık nedenleri allta yatan bir hastalığa bağlı olarak organik nedenler olabileceği üzere, en sık karşılaşılan durum olan işlevsel nedenler de olabilir. 1. Organik Nedenler Ÿ Doğuştan olan anatomik bozukluklar (makat darlığı vb) Ÿ Doğuştan olan bağırsak hudut dokusu hastalıkları (Hirschsprung Hastalığ vb) Ÿ Mide bağırsak sistemi hastalıkları Ÿ Hudut sistemini tutan hastalıklar Ÿ Bağ ve kas dokusu hastalıkları üzere çok çeşitli organik nedenler sayılabilir lakin bunlar ender olarak kabızlık nedeni olarak teşhis konulan hastalıklardır. 2. İşlevsel Kabızlık (Habitüel Konstipasyon) İşlevsel kabızlığı dışkı tutma aksiyonu olarak tanım edebiliriz. Altta yatan organik bir neden yoktur. Çocuklardaki kabızlığın en değerli nedenidir. İstemli olarak dışkısını tutan ya da yapmayan çocuklarda görülür. Ailesel, çevresel, toplumsal ve kültürel nedenlerle ortaya çıkar. Çocuğun toplumsal hayatına tesir eden aileden ayrılma, okula gitme, bakıcı problemleri, kardeşleri ile uyumsuzluk, arkadaşları ile uyumsuzluk, okul başarısızlığı vb toplumsal nedenlerle ya da konut dışında hijyenik nedenlerle tuvalete gitmek istememe, bilgisayar ve televizyon başından ayrılmama, oyunu bırakamama vb nedenlerle çocuk dışkısını fiyat. Rektum olarak tanımlanan bağırsağın son kısmanda biriken dışkı vakitle sertleşir ve katılaşır. Zorlukla dışa atılır. Bu esnada makat etrafında çatlaklar (fissür) oluşur. Bu çatlaklar daha sonra ağrılı dışkılamaya neden olur ve bu ağrı nedeni ile çocuk dışkı yapmaktan korkar ve rektumda biriken dışkı daha da sertleşip istemli olarak atılması güçleşir. Bu formda kısır döngüye giren bir durum ortaya çıkar. Rektumda biriken dışkı istemsiz olarak vakit zaman taşar biçimde iç çamaşıra bulaşır ve enkomprezis dediğimiz istemsiz dışkılama tablosu ortaya çıkar. Bu durum devam ettiği takdirde dışkılamada rol alan hudut ve kaslar tembelleşir ve olay sıkıntı tedavi edilen bir sürece girer. Sağlıklı Bağırsak Kabızlık Sertleşmiş Dışkı www.medi v iahospital.com Kabızlık İdrar Sorunlarına Neden Olur mu? Evet. Kabızlığın öbür bir olumsuz tesiri ise rektumdaki sert gaytanın mesaneye ve idrar yollarına bası yaparak idrar sorunlarına de neden olmasıdır. İdrar kaçırma, idrar yolu enfeksiyonu, mesaneden idrarın geri kaçması (vezikoüreteral reflü), istemsiz mesane kasılmaları üzere idrar sorunları de kabızlığın sonucu olarak gelişebilen istenmeyen durumlardır. Kabızlık Tanısı Nasıl Konur? Doğumdan itibaren beslenme durumu, dışkı alışkanlığı ve denetimi, kabızlığın başlangıç vakti ve seyri ile ilgili tam bir hikaye alınır. Doğuştan itibaren olan kabızlık genelde altta yatan Hirschsprung Hastalığı üzere organik bir nedeni düşündürür. Daha ileri yaşlarda ortaya çıkan kabızlık ise öncelikle işlevsel bir nedeni düşündürür. Düşünülen nedene yönelik olarak tam bir fizik muayene yapılır. Makatta çatlak (anal fissür) ya da makat sorunları açısından makat muayenesi ve eldiven giyilerek rektal muayene yapılır. Karnın röntgen sineması çekilerek kıymetlendirilir. Gerekirse baryumlu bağırsak grafisi çekilir ve şayet Hirschsprung Hastalığı düşünülüyorsa rektumdan biyopsi yapılır. Birtakım durumlarda anorektal manometri denilen daha detaylı testler yapılabilir. Kabızlık Tedavi Edilmeli midir? Evet. Çocuklarda kabızlık tedavisinde hedef çocuğunuzun olağan ve nizamlı bir formda dışkılama yapmasını sağlamaktır. Bunun için dışkının yumuşak kalmasını sağlamak, ağrılı dışkılama ve dışkı kaçırmayı önlemek gerekmektedir. Rektumda biriken dışkı dışarı atılmadığı vakit rektum içinde sertleşir ve büyük bir kitle haline dönüşür. Bu sert dışkının çıkarılması esnasında makat etrafında çatlaklar oluşur ve bunlar da ağrıya neden olur. Çocuk dışkılama yapmaktan kaçınır ve kısır döngü tablosu ortaya çıkar. Sert dışkının lakin lavman vb müdahalelerle çıkarılması gerekebilir. Rektumda biriken ve atılmayan sert gayta vakitle duysal sonlarda tembelliğe neden olur ve çocuk kaka yapma gereksinimini hissetmez hale gelebilir. Bunun yanında basınç tesiri ile dışkı kaçırma üzere istenmeyen durumlarla da karşılaşılır. Birebir vakitte idrar sorunlarının de önlenmesi için kesinlikle öncelikle kabızlığın tedavi edilmesi gerekir. Kabızlık vaktinde tedavi edilmezse ilerleyen süreçte tedavisi çok sıkıntı bir duruma dönüşebilir. Kabızlık Nasıl Tedavi Edilir? Tedavide öncelikle motivasyon değerlidir. Kabız olan çocuk suçlanmamalı, olumlu tarafta motive edilmelidir. Kabızlığın tedavi edilebilen bir durum olduğu lakin aile, çocuk ve tabip ortasında düzgün bir diyalog ve sabır ile bu durumun üstesinden gelinebileceği bilinmelidir. Öncelikle kabızlık nedeni ile makatta çatlak gibisi durumlar oluşmuşsa bunların tedavi edilmesi gerekir. Şayet rektumda sertleşmiş dışkı mevcutsa lavmanla rektum ve bağırsakların boşaltılması gerekebilir. Kabızlık nedeni olabilen Hirschsprung Hastalığı, makat darlığı ya da öteki organik nedenler tespit edilmişse nedene yönelik tedavi planlanır. Şayet çocuğunuzda organik bir neden yoksa işlevsel kabızlık nedeni olabilecek toplumsal ve ruhsal durumun düzeltilmesi gerekir. Bu mevzuda hem aileye hem de çocuğa âlâ bir bilgilendirme yapılmalıdır. www.medi v iahospital.com Kabızlık tedavisinde üç temel esas vardır: 1. Diyet Tedavisi: Neler Yapılmalı? Ÿ Lifli besinlere yük verilmeli ve kâfi lif alımı sağlanmalıdır. Bunun için kepekli ekmek tüketilmeli, zerzevat yemeklerine tartı verilmeli ve bol meyve tüketilmelidir. Elma üzere meyveleri kabuğunu soymadan yemeli, mevsimine nazaran kayısı, çekirdekli üzüm ve incir üzere lifli meyvelerin yemesi sağlanmalıdır. Ÿ Sistemli yemek yeme alışkanlığı sağlanmalıdır. Bilhassa sabah kahvaltısı ihmal edilmemeli ve üç öğün yemek yeme alışkanlığı sağlanmalıdır. Ÿ Sabah aç karına bir bardak ılık su içme alışkanlığı yerleştirilmelidir. Yapılmaması Gerekenler: Ÿ Çok çay, kahve ve kolalı içecekler tüketilmemelidir. Ÿ Fast-food denilen hazır besinlerin tüketimi en aza indirilmelidir. Ÿ Bisküvi, kraker, gofret, çikolata üzere besinlerin bilhassa öğün ortalarında alımı kısıtlanmalıdır. Ÿ Çocuğunuz bir yaşından büyük ise günde yarım litreden fazla süt tüketmemelidir. Ÿ Pirinç, makarna ve muz tüketimi azaltılmalıdır. 2. Tuvalet Alışkanlığının Yine Kazandırılması Kabızlık nedeni ile bağırsaklar tembelleşmiş ve duysal hudutlar zayıflamıştır. Bu nedenle tuvalet alışkanlığının yine kazandırılması için çocuğunuzun her yemekten sonra ve bilhassa de sabah kahvaltısından sonra dışkılama muhtaçlığı olmasa dahi tuvalete gitmesi ve en az 5 dakika tuvalette oturarak duysal hudutların tekrar faal hale getirilmesi amaçlanır. Küçük çocukların tuvalette rahat oturmalarını sağlamak için ayaklarının altına basamak koymak ve dizlerini kalça düzeyinden hafif üstte tutmak değerlidir. Çocuğunuz tuvaletini yaparken acıdığını söylerse tuvaletten kaldırın ve daha sonra tekrar tuvalete oturtun. Gün içinde dışkılama gereksinimi hissettiğinde bekletmeden tuvalete gitmesini sağlayın. Çocuğunuzu, bilhassa okulda iken dışkısını tutmaması tarafında uyarın ve tuvalete gitmesini sağlayın. Maksat günde bir ya da iki kere ağrısız dışkılama alışkanlığının tekrar kazandırılmasıdır. Bunun için “Dışkılama Günlüğü” tutularak çocuğunuzun motivasyonu sağlanabilir. Şayet çocuğunuzda dışkı kaçırma oluyorsa asla cezalandırma yoluna gitmeyin. Genital ve anal bölge paklığına dikkat edin. www.medi v iahospital.com 3. İlaç Tedavisi Bağırsakların çalışmasını sağlamak, dışkı birikimini önlemek ve ağrısız dışkılama yapmak için dışkı yumuşatıcı ilaçlar, lavman ve krem önerilebilir lakin bunlar doktor tarafından önerilmedikçe bilinçsiz bir biçimde kullanılmamalıdır. Kronik Kabızlıkta Örnek Tedavi: Hekiminizin önerdiği halde uygun diyet ve bağırsak düzenleyici ilaca başlayın. Sabah kalkınca ılık bir bardak su içirin. Daha sonra olağan kahvaltısını yaptırın. Kahvaltıdan sonra makat etrafına hekiminizin önerdiği kremi sürün ve fitil ya da lavman uygulayın. Beş dakika sonra çocuğunuzu tuvalete oturtun ve dışkılama için beş dakika bekleyin. Şayet dışkılama olmazsa tuvaletten kaldırın. Bu tedaviye 5-10 gün devam edebilirsiniz. Şayet dışkılama hiç gerçekleşmez ise hekiminize müracaat edin. Şayet dışkılama gerçekleşirse fitil ve lavman uygulamasını kesin, bağırsak düzenleyici ilaca bir ay devam edin. Bu süreçte beslenme ile ilgili teklifleri uygulayın ve bir ay sonunda hekiminize tekrar denetime gelin. 4. Biofeedback Tedavisi Biofeedback ile sfinter kaslarının kullanımı öğretilir. Öteki tedavilere karşılık vermeyen dirençli kabızlık durumlarında önerilebilir. Sonuç olarak, Çocuklarda kabızlık kesinlikle tedavi edilmesi gereken bir durumdur. Tedavide geç kalınmamalıdır. Tedavi edilmediği takdirde büyüme gelişme geriliği, psikososyal problemler, dışkı kaçırmanın neden olduğu ahenk problemleri, sert dışkının neden olduğu makat çatlakları ve bunlara bağlı makat kanamaları, idrar kaçırma durumları önemli sıkıntılar oluşturabileceğinden tedavide erken davranmalı; doktor, aile ve çocuk her vakit irtibat halinde olmalıdır. Sağlıklı ve keyifli günler dileklerimizle