SINAV KAYGISI
Sürekli duyulan bu imtihan korkusu nedir, ne manaya gelir?
Sınav tasası; öğrenilen bilginin imtihan sırasında tesirli biçimde kullanılmasına pürüz olan muvaffakiyetin düşmesine sebep olan ağır dert olarak tanımlanır. Yaşanılan ağır telaş durumunda birey var olan potansiyelini performansa aktarma konusunda aksaklıklar yaşar.
Peki ya imtihan korkusunun sebepleri nelerdir diye bakacak olursak; bireyin ve ebeveynlerinin imtihana yüklediği manalar, imtihanla ilgili oluşan zihinsel imaj, imtihan sonrası elde edilecek kazanımlar ve imtihan sonrası duruma ait atıflara verilen değer esas hususlar olarak sıralanabilir. Mükemmelliyetçi, rekabetçi kişilik yapısı olanlarda daha sık görülür. Bireyin kendisinin ve ailesinin yanında toplumsal etrafın telaffuzları ve baskısı da kıymetli bir etkendir.
Öğrencinin muvaffakiyetinde besbelli düşüş varsa, ders çalışmayı erteleme, imtihan hazırlığı hakkında konuşmayı reddediyorsa, soru sorulmasından rahatsız oluyorsa, dikkat dağınıklığı varsa, odaklanmada zahmet yaşıyorsa, çok çalıştığı halde performans düşüklüğü yaşıyorsa tasa yaşadığı ihtimali göz önünde bulundurulmalıdır. Tıpkı halde fizikî yakınmalarda da dikkat çeken bir artış gözlenebilir. Karın ağrısı, mide bulantısı, baş dönmesi, titreme/terleme, iştahsızlık/aşırı yeme, mutsuz bir ruh hali olabilir. Tasanın yönetilememesi; çok yaşanması durumunda bedensel kasılmalar ve ağır kanılar sebebi ile uyku sorunlarıyla de karşılaşılabilir. Birey uykuya dalmada ve uykuyu sürdürmede sorun yaşayabilir.
Kaygının duygusal, bedensel, zihinsel tesirleri vardır. Fikirleri organize etmekte zorluk, konsantrasyon zahmeti, dikkatte azalma, öğrenileni aktaramama, okuduğunu anlamama; anlayamamadan kaynaklı üst üste tekrarlama lakin sonuç alamama, kendisine odaklanma, zihinsel maharetlerde zayıflama, güç azlığı, fizikî şikayetler imtihan korkusunun esas etkileridir. Korkuyla birlikte gerçek dışı niyet ve beklentiler oluşur. Bunun sonucunda birey farkında olmadan davranışını denetleyemez hale gelir.
Kaygının oluşumunda tesirli olan kanılara alternatif niyetler geliştirmek epey kıymetlidir. ”Başarırsam hayatımın bir dönüm noktasını aşacağım lakin başarısız olmam tembel ve maharetsiz olduğum manasına gelmez. Daha fazla çalışmam gerektiği manasına gelir”, ”zamanı kendi yararıma kullanmak benim elimde”, ”yapabildiğimin en uygununu yapabilirim”, ”bu imtihanda başarısız olmak dünyanın sonu değil, telafisi var” üzere alternatif cümleler geliştirilebilir.
Doğru olan şey korkuyu bastırmak değil; onu kabul etmek ve baş etme yolları geliştirmektir. Bireyin unutmaması gereken en değerli nokta denetimin kendisinde olduğu gerçeğidir. Olumsuz fikirlere alternatif açıklamalar getirme, vakti âlâ kullanma,beslenme ve uykuya dikkat etme, imtihana yönelik çalışmaları son güne/geceye bırakmamak, yanıtlayabileceği sorulardan başlamak değerlidir. Dikkat artırma teknikleri, nefes idmanları ve gevşeme antrenmanları üzere imtihan esnasında tasayı azaltmaya yönelik teknikler kullanabilir.
Bireyin müdehalelerinin yanında ailenin dayanağı de bu bahiste büyük rol oynar. Ebeveynler hudutlarının farkında olmalıdır. Değerli olan yönlendirmek değil yol gösterici olmaktır. Ebeveynler bireye itimat ve sorumluluk vermeli, onu önemsemeli ve geri bildirimde bulunmalıdır. İmtihana ait hususlarda ihtimamlı davranmalı, mükemmelliyetçi tavırda değil destekleyici tavırda olmalı, beklentiler konusunda gerçekçi olmalıdır. Empati kurmak his ve kanıları paylaşmak son derece kıymetlidir. İmtihanın bireyi sevmek ve kabul etmek için bir şart olmadığını; sevginin şartsız olduğunu göstermek gerekir. Uygun rol model olmak ve sorun odaklı olmak yerine tahlil odaklı olmak telaşın azalamasında epey tesirlidir.
Klinik Psikolog
Aslı Hilal ÇİFTÇİ
