Sağlıklı motivasyonun birinci şartı mana duygusudur. İnsan beyni, manalı bulmadığı bir
davranış için uzun mühlet güç üretmez. Mana, herkes için farklıdır; biri için gelişim, diğeri
için özgürlük, bir diğeri için aidiyet olabilir. Bu nedenle motivasyon reçeteleri kişiden
bireye değişir. Kişinin kendi bedelleriyle irtibat kurması, motivasyonun temelini
oluşturur.
Bir öbür kıymetli öge ulaşılabilir amaçlardır. Beyin, çok büyük ve meçhul maksatları tehdit
olarak algılar. “Her şeyi değiştireceğim” üzere maksatlar motive edici değil; bunaltıcıdır. Oysa
küçük ve somut adımlar, beynin ödül sistemini aktive eder. Her küçük muvaffakiyet, dopamin
salınımını artırarak devam etme isteğini güçlendirir.
Sağlıklı motivasyon, kişinin duygusal durumunu da hesaba katar. Yorgun, üzgün ya da
dertli bir zihinle yüksek performans beklemek gerçekçi değildir. Bu noktada motivasyon,
kendine yüklenmek değil; kendine uyumlanmaktır. “Bugün kapasitem ne?” sorusu,
sürdürülebilir motivasyonun anahtarıdır.
Motivasyonun kıymetli bir bileşeni de öz şefkattir. Öz şefkat, kişinin başarısızlık anlarında
kendini yargılamak yerine desteklemesidir. Araştırmalar, öz şefkatli bireylerin hedeflerine
daha istikrarlı biçimde ilerlediğini göstermektedir. Zira bu şahıslar, yanılgı yaptıklarında
vazgeçmek yerine öğrenmeye devam eder.
İlişkisel faktörler de motivasyonu direkt tesirler. Anlaşıldığını, desteklendiğini ve yalnız
olmadığını hisseden bireyler, gayelerine ulaşmakta daha kararlı olurlar. Bu nedenle
motivasyon sadece ferdi bir süreç değil; tıpkı vakitte ilişkisel bir tecrübedir.
İnançlı bağlar, ruhsal enerjiyi artırır.
Sağlıklı motivasyon, kişinin kendini daima bir şeylere yetişmeye çalıştığı bir koşu hali
değildir. Tersine, kişi durabildiğinde, dinlenebildiğinde ve kendini regüle edebildiğinde
ortaya çıkar. Dinlenme, motivasyonun düşmanı değil; kaynağıdır. Daima üretmek zorunda
hisseden bir zihin, vakitle tükenir.
Son olarak, motivasyonun dalgalı bir süreç olduğunu kabul etmek değerlidir. Motivasyon
her vakit yüksek olmak zorunda değildir. Bazen durmak, beklemek ve yine yön
belirlemek de sürecin bir kesimidir. Bu dalgalanmayı ferdî bir başarısızlık olarak
görmek, motivasyonu daha da zayıflatır.
Sonuç olarak sağlıklı motivasyon; baskıdan değil, manadan; kaygıdan değil, itimattan;
zorlamadan değil, ahenkten beslenir. Kişi kendisiyle daha gerçek ve şefkatli bir ilişki
kurduğunda, motivasyon doğal bir yan eser olarak ortaya çıkar. Değişim, kendine karşı
savaşarak değil; kendinle iş birliği yaparak mümkün olur.
HAZIRLAYAN:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
Psikolog Cansu Hatice Karcıoğlu
