Değişim İsteği Neden Harekete Dönüşmez?
Değişmek istemek ile değişime hazır olmak birebir şey değildir. Birçok insan zihinsel olarak değişimin gerekli olduğunu kabul eder; lakin duygusal olarak tıpkı yere tutunmaya devam eder. Zira mevcut durum ne kadar zorlayıcı olsa da birey için tanıdıktır.
Tanıdık olan, inançlı hissettirir. Değişim ise belirsizlik içerir.
Aynı Yerde Kalmak Ne İşe Fayda?
Psikolojik olarak yerinde saymak birçok vakit bir muhafaza fonksiyonu görür. Kişi değişirse ne olacağını, neleri kaybedebileceğini ya da hangi hislerle yüzleşmek zorunda kalacağını bilemez. Bu bilinmezlik, hareketsizliği görece olarak daha “güvenli” hâle getirir.
Klinik gözlemlerde bu durum sıklıkla şu niyetlerle eşlik eder:
“Değişirsem her şey dağılabilir”
“Hazır değilim”
“Peki ya daha berbat olursa?”
Bu noktada birebir yerde kalmak bir başarısızlık değil, ertelemeli bir baş etme biçimidir.
Farkındalık Artınca Neden Daha Çok Sıkışırız?
Kişi neyin değişmesi gerektiğini fark ettiğinde, artık eski hâlini de rahatça sürdüremez. Fakat yeni hâline geçmek için gereken içsel inanç şimdi oluşmamıştır. Bu iki ortada kalma hâli, ağır bir sıkışmışlık yaratır.
Kendini suçlama ekseriyetle burada başlar:
“Madem farkındayım, neden hâlâ yapamıyorum?”
Oysa bu sıkışma, sürecin yanlış gittiğini değil; geçiş basamağında olunduğunu gösterir.
Terapötik Açıdan Bu Durum Nasıl Okunur?
Terapi sürecinde gaye, kişiyi zorla değiştirmek değildir. Tersine, değişimin neden bu kadar güç geldiğini anlamak önceliklidir. Kişi birden fazla vakit değişime değil; değişimin getireceği duygusal sonuçlara direnmektedir.
Bu noktada terapi, “neden hâlâ buradayım?” sorusunu yargısız bir biçimde ele almayı mümkün kılar. Bu soru yanlışsız yerde sorulduğunda, değişim daha gerçekçi ve sürdürülebilir bir tabana oturur.
Değişim Neden Lineer Değildir?
Değişim düz bir çizgide ilerlemez. İstek, geri çekilme, tekrar deneme ve durma hâlleri iç içe geçer. Birebir yerde kalıyormuş üzere hissetmek, birden fazla vakit yüzeyde hareketsizliktir; içeride ise önemli bir yine yapılanma süreci yaşanır.
Bu süreç dışarıdan görünmez, lakin hissedilir.
Değişmek isteyip tıpkı yerde kalmak, irade eksikliği değil; birçok vakit ruhsal bir korunma hâlidir. Kişi şimdi kaybedecekleriyle, endişeleriyle ve belirsizlikle temas etmeye hazır olmayabilir. Bu durumu fark etmek, değişimin birinci adımıdır. Zira gerçek değişim, kendini zorlamakla değil; kendini anlamakla başlar.
