Öfke söz manası olarak; doyurulmamış isteklere, istenmeyen sonuçlara verilen son derece doğal, insani ve olağan ömrün sürdürülmesi için gerekli olan bir histir. Öfke duygusu sınırlandırılabildiği sürece sağlıklıdır ve verilmek istenen iletinin yerine ulaşmasını sağlar. Denetimi sağlanamayan ‘öfke nöbetleri’ ise kişinin kendini tutamadığı denetimi kaybettiği vakitlerde gerçekleşir. Çocuklarda öfke konusu her ebeveynin vakit zaman şikayet ettiği, nasıl başa çıkacağını bilemediği, ‘çocuğum istediği yapılmayınca kendini yerden yere atıyor, güya çok acı çekiyormuş üzere ağlıyor’ halinde tabir ettiği, durumun sağlıklı mı çok mı olduğunun bilmediği bir durumdur. Çocuklarda öfke hissini ve öfke nöbetlerini daha uygun anlamak açısından yaş kümelerine nazaran anlatmak daha yararlı olacaktır.
0-18 aylık
Bu yaş aralığında ki bebekler açlık, yorgunluk, ses üzere bir durum olduğunda öfkelenir ve bu duyguyu ağlayarak söz ederler.
18-36 aylık
Bu yaş aralığındaki çocuklar kendilerini dünyanın merkezinde gördüklerinden istediklerine ulaşamadıkları durumda hayal kırıklığı yaşarlar ve bu durum onları öfkelendirir. Harika ego şuuru şimdi gelişmediğinden eşyalarını paylaşma konusunda büyük zorluk yaşarlar ve eşyaları konusunda ‘bu benim oyuncağım ‘ ‘bu benim hırkam ‘ biçiminde bir his geliştirirler. Kendilerini söz etme biçimleri sonlu olduğundan anlatmak istediğini karşısındaki anlamadığında sonlanabilir ve hırçınlaşabilir. Kızdıkları vakit öfke nöbetleri geçirebilirler.
36-60 aylık
Bu yaş aralığındaki çocuklar sinirlendiklerinde kendilerini hakikat bir biçimde tabir edemediklerinden öfkeleri artar.18-36 aylık periyoda nazaran üstün ego şuuru gelişmeye başlamıştır ve oyuncaklarını paylaşmaya başlar. Kendi fikri dışında diğerlerinin farklı kanıları olabileceğini anlamakta zorluk yaşarlar ve kızgınlıklarını öfke nöbetleri ve saldırganlıkla gösterebilirler.
60-96 aylık
Bu yaş aralığındaki çocuklar reddedildiklerinde, cezalandırıldıklarında, yanlış anlaşıldıklarında ve adil olmadıklarını düşündükleri bir durumla karşılaştıklarında sinirlenirler. Öfkelendiklerini gösterme biçimi; karşısındakine ziyan verme, incitecek kelamlar söyleme, tehdit etme biçiminde olabilmektedir.
Öfke nöbetlerinde, ebeveyn olarak nasıl bir tavır sergilemeliyim?
Pekala biz aylara nazaran değişiklik gösteren öfke nöbetlerinin nasıl üstesinden gelmeliyiz?
Bu soruların karşılığını verebilmek için birinci olarak öfkeli çocuğun hakikat taktiklerle sakinleştirilmesi gerekir. 0-18 aylık bebeklerde bebeğin ağlaması bir bildiri içermektedir. Bakım misyonunu üstlenen kişi bu bildirisi yanlışsız halde anlayabilirse bebeğin ağlamasına da tahlil bulmuş olacaktır.18 aydan daha büyük çocuklarda öfke nöbetlerini ve ağlamaları geçirmek için şunları yapmak faydalı olacaktır.
Ø Çocuğunuzun göz hizasına inerek ve onunla göz teması kurarak, ellerini avucunuza alarak burnundan nefes alıp ağzından nefes vermesini sağlayın. . Bunu öncelikle kendiniz gösterin ve çocuğunuzla birlikte sakinleşinceye kadar nefes idmanına devam edin.
Ø Öfkelendiğinde çocuğunuzun vücudunda ne üzere değişiklikler olduğunu (hızlı kalp çarpıntısı, terleme, kızarma) onun fark etmesini sağlayın.
Ø Ø Çocuğunuz biraz olsun sakinleştikten sonra, öfkelenip, sinirlenmenin doğal bir his olduğunu fakat kendine ve diğerlerine ziyan vermenin hakikat bir davranış olmadığını vurgulayın. Neden ağladığını ve sonlandığını ona sorun.
Ø Duruma açıklık getirmeye çalışan çocuğunuzun hislerini ona geri bildirim olarak sunun. Bu çocuğunuz da annem/babam beni anlıyor biçiminde bir niyet geliştirecek ve yaşadıklarını daha uygun anlatmasını sağlayacaktır.
Ø Durum karşısındaki hislerinizi ‘ben dili’ kullanarak çocuğunuzun anlayabileceği biçimde ona izah edin. Daha kolay bir anlatım için his tabirlerini gösteren smileyleri kullanabilirsiniz.
Ø Soruna alternatif tahlil yolları getirmeye çalışın. Her iki taraf içinde uygun kaideleri taşımasına dikkat edin.
Ø Alınan kararları çocuğunuzla birlikte uygulayın ve gerçek uygulama sonrası bu davranışını pekiştirin.
Ebeveynler çocuklarının öfke nöbetlerini disiplin kurmak ve ceza ile geçirmek isterler. Pekala disiplin ve ceza ne dereceye kadar doğrudur, nasıl olmalıdır?
Bu sorunun karşılığı her şeyin kararında ve yerinde uygulandığında sonuca ulaştığıdır. Disiplin ‘çocuklar düzgün hissederlerse düzgün davranırlar’ halindeki bir fikre dayanır. Disiplin ortamında yetiştirilen çocuk sakin kalmayı, sorun çözmeyi, hislerini denetim altına almayı öğrenirler. Çocuklara disiplini öğretmek için kullanılan çok boyuttaki ceza ise; çocukların davranışlarının güce ve kaygıya alıştırılmasına, çocukların gerçeği gizlemesine ve palavra söylemesine, yanlış tavırlar geliştirmesine neden olmaktadır. Disiplinin yanlışsız uygulanabilmesi için;
Ø Gerçekçi davranın ve çocuğunuzun bir yetişkin değil çocuk olduğunu unutmayın.
Ø Davranışları konusunda çocuğunuza nedenlerinin açıklandığı kolay birkaç kural geliştirin.
Ø Çocuklar söyleneni değil gördüğünü uygularlar. Bu açıdan çocuğunuzdan istediğiniz davranışları ona örnek olacak biçimde evvel siz yapın.
Ø Çocuğunuzun öfkesini denetim etmesini sağlamak için ona ipuçları verin. (içinden sayı saymak, derin nefes almak gibi)
Ø Çocuğunuz yanlış bir şey yaptığında onu eleştirip yanlış davranışı hakkında konuşmak yerine olması gereken davranışı nedenleriyle açıklama yoluna gidin
Ø Çocuğunuza uyguladığınız ödül-ceza tekniğinde mükafatın cezadan büyük olmasına olması kuralına dikkat edin. Bu durum çocuğu ödül kazanması konusunda teşvik edecektir.
Çocuğunuzla memnun günler geçirmeniz dileğiyle.
