Disiplin, tüm hayatımızın vazgeçilmez bir kesimi olduğunu biliyoruz, konutta, işte sokakta kısaca hayatımızın her anında olmazsa olmazlarımızdandır. Disiplin, genelde baskı ve otoriteyi açıklayan bir kavram olarak bilinir. Halbuki disiplinin gerçek manası bu değildir. Disiplin bir toplulukta var olan tertibin yazılı yahut yazısız kurallarına uyulması için gösterilen performanstır. Disiplin bir alışkanlıklarımızın devam ettirmektir. Toplumun öteki bireylerinin kendi kurallarını benimsetmek için alınan tedbirdir. Bununla birlikte, ferdi hak ve özgürlüklerin sınırlanmadığı, doğallığın ayıplanmadığı, bireyler ortası alakaları düzenleyen, yetenek gelişiminin sağlandığı, sorumlulukların paylaşıldığı prensip ve kurallar bütünüdür. Amerikalı teşebbüsçü, muharrir ve filozof disiplin ile ilgili ‘’Tahsilli bir adam ile, tahsilsiz bir adam ortasındaki fark, bir sıkıntının temelli noktalarını kavramak konusunda kendini gösterir. Tahsilden elde edilecek en büyük istifade, disiplinli bir başa sahip olmaktır.’’ Diyerek disiplinin değerini bu kadar açık bir formda söz etmiştir. Ailelerin en çok zorlandıkları hususlardan birisi de disiplindir. Çoklukla anne-baba bu mevzularda zıtlaşabiliyor, farklı düşünürler. Çocuk ise denetim ve kontrol uygulamalarında disiplin uygulamasını kırmak istiyorsa başka tarafa yanaşır. Ortak bir disiplin lisanı oluşturamayan ailelerde çocuklar bu mevzuyu istismar edebilirler. Bu olumsuz durum devam ettiği surece çocuklar ailede disiplini kıran bir kaos ortamı oluşturabilirler.
Ebeveynler olarak çocuğa ortak bir bildiri vermeliyiz herkes rollerinin ve statülerinin farkına varmalıdır zira anne-baba ve çocuk ortasında sağlıklı ve tertipli bir bağlantı olmaması halinde çocuğun anne-babayı dinlemesinin ve çocuk ile iş birliği içerisine girmesinin mümkün olmadığını görmekteyiz. İş birliği içerisinde olan ailelerin disiplin konusunda yapmaları gereken ise çocuklarının olumlu davranışlarını desteklemeleri, olumsuz davranışları ise düzeltmeye çalışmalarıdır. Anne-baba olarak çocuklar üzerinde disiplin kurmanın en değerli yolu tesirli bir bağlantıdır.Etkili bir bağlantı ise muhakkak kriterleri beraberinde getirmektedir.
Bunlar ;
I. Şartsız Sevgi: Her anne-baba çocuğunu çok sever ve onun için tüm fedakarlıklara katlanır. Ancak sevgi Şartsız olmalıdır. “Eğer derslerindeki bu basarisiz durum bu türlü devam ederse korkarım sana olan sevgim azalacak.” üzere irtibat örnekleri kurulur ise yanlış davranılmaya başlanmış demektir. Zira sevgiyi muhakkak şartlara bağlayarak disiplin sağlanamaz. Hatta istenmeyen davranış, vakit içinde daha da pekiştirilmiş olur.
II. Beş Temel Özgürlüğün Yaşanması: Doğan Cüceloglu’nun ünlü terapist Virginia Satir’dan aktardığı ve her bireyin doğuştan bu özgürlüklere sahip olması gerektiğini söylediği bu temel özgürlükler şunlardır:
1. Bir şeyi isteme ve reddetme özgürlüğü: Çocuk, kendi dileğine nazaran bir yemeği yeme ya da yememe özgürlüğüne sahiptir. Ama bunun yanında vermiş olduğu bu kararın sorumluluğunu da taşımalıdır. Yemeğini yemediği vakit başka öğün vaktine kadar ona birsey verilmeyeceğini bilmeli ve ona uygun davranmalıdır.
2. Etrafında olan bir şeyi görme ve işitme (algılama) özgürlüğü: Kimi vakit ebeveynler çocuklarında o anda oluşan olumlu bir gelişmeyi görmek yerine, geçmişte olmuş yahut gelecekte olabilecek bir olumsuzluğu göz önüne getirmeye çalışırlar. Ailenin “Evet, su anda derslerinde değerli bir ilerleme kaydetmiş durumdasın; fakat çalışmayı azaltırsan notların çabucak düşecektir, unutma.” üzere yollarla irtibat kurması çocuğun motivasyonunu kırar, performansını düşürür.
3. Hislerini olduğu üzere söz etme özgürlüğü: Çocuklar, devir periyot yaşanan olaylara karsı yetişkinden farklı duygusal yansılar gösterebilirler. Ebeveyne nazaran hiç komik olmayan bir şey onu güldürebilir ya da tam aykırısı, ağlatabilir. çocuğun bu duygusal reaksiyonlarıyla alay etme, önemsememe yahut reddetme davranışları içine giren anne-babalar yanlış davranmış olurlar. Zira çocuğun, bu hislerini söz etme ve hürmet görme özgürlüğü olmalıdır. Aksi takdirde çocuğun da anne-babasının hislerini anlamaya ve dinlemeye itina göstermesi beklenemez.
4. Niyetlerini olduğu üzere tabir etme özgürlüğü: Çocuklar istedikleri mevzu ile ilgilenme ve mevzu üzerinde istedikleri vakit düşünme özgürlüğüne sahip olmalıdırlar. Bu Kanılarını de algıladıkları biçimi ile söz edebilmelidirler. Anne-babalar “Haydi, konuklara dünkü seyahat ile ilgili neler düşündüğünü anlat!” dedikleri vakit çocuk bu bahis ile meşgul olmak istemiyorsa zorlama ve baskı ile karsılaşmamalıdır.
5. Var olan potansiyelini kendi istediği tarafta geliştirme özgürlüğü: Anne – babalar, kimi vakit çocuğun küçük yaslarda iken ne ile, Nasıl oynayacağına, fotoğrafını hangi renklerle boyayacağına karar verme basamağında yönlendirme yaparlar. Tabi” bu yönlendirmelerin çeşidi ve konusu çocuğun yası ilerledikçe değişimler gösterir. Çocuk büyüdükçe meslek seçimi hatta es seçimi hususlarına kadar varabilir. Halbuki bu hususlarda çocuklar özgür bırakılmalıdır. Aksi halde kendini baskı altında hissedecek ve mutsuz olacaktır. II. Aile, çocuğun gelişim devri özelliklerini yeterli tanımalıdır : Anne- babalar, çocuklarında yas ile bir arada değişen fizikî, duygusal, toplumsal ve zihinsel gelişimleri gözlemektedirler. Bu gelişim alanları ile ilgili olumlu değişimler olabileceği üzere olumsuz değişimler de olabilir. Tabi” bu değişimlerin anne-baba-çocuk bağlantısına getireceği farklılıklar kaçınılmaz olacaktır. Aile, çocuğun yasadığı periyodun özelliklerini bilir ise irtibatta çok daha anlayışlı ve hakikat davranışlar içine girecektir. Bunun tam zıddı durumda ise anne-baba-çocuk bağlantısı zedelenebilir.
III. Ödül ve Cezanın Uygulanma Biçimi : Aile içinde kabul gören bir davranışın sonucunda bir öpücük, bir aferin kelamı ödül olabileceği üzere değerli bir oyuncak da ödül olarak kabul edilebilir. Yeniden birebir biçimde ceza uygulamalarında, sert bir bakış yahut bir kelam ceza sayılabileceği üzere fizikî bir reaksiyon de gösterilebilir. Fakat anne-baba bu ödül ve ceza kavramının hudutlarını, derecesini düzgün belirlemeli ve uygulamalıdır. Maddi mükafatların ve fizikî cezaların sik kullanılması disiplin unsurlarına pek uygun olmayacak ve bir mühlet sonra ise yaramayacaktır.
IV. Çocuğa Mesken İçinde Muhakkak Bahislerde Sorumluluk Verilmesi: Anne-babalar çocuklarını birçok hususta ailenin bir bireyi olarak kabul etmelidirler. Birebir vakitte aileler, çocuğun fikir ve hislerine ehemmiyet verir- kek ona sorumluluk da vermelidirler. Çocukların, anne-baba is yaparken yardim etme istekleri geri çevrilmemelidir. Ayrıyeten konut içinde yapabilecekleri vazifeler Çocukların sorumluluğunda olmalıdır. Örneğin; odasının düzenlenmesi, sofra kurulmasına yardim etmesi üzere. Bütün bu konuların yanında, disiplin kurallarını belirlerken ve bu kararları uygularken ailenin su üç özelliği bünyesinde bulundurması gerekir:
* Anne-babanın uygulanacak kurallar konusunda görüş birliğinde olması.
* Anne-babanın davranışlarında tutarlılık göstermesi.
* Anne-babanın davranışlarında süreklilik göstermesi. Bu üç değerli özellik, disiplin kurallarının uygulama muvaffakiyetini da belirleyen etmenlerdir. Anne-babadan birinin “yap” dediğine başkası “yapma” dememelidir. Ebeveynler tıpkı görüsü paylaşmaya çalışmalı ya da alınan karara uygun davranmalıdırlar. Birebir vakitte disiplin konusundaki uygulamalarında da dengeli olmalıdırlar. Örneğin; çocuğun gösterdiği bir davranışa bir gün ceza uygularken, bir öteki gün birebir davranış görmezlikten gelinmemelidir. Tabi” tüm bunların yanında, alinmiş olan kararların sürekliliğinin sağlanması da çok değerli, ancak epeyce güçtür. Ailenin, disiplin kurallarını belirleyip, uygularken dikkat etmesi gereken değerli noktalar nelerdir? Tıpkı vakitte çocuk-aile çatışmasında yapılması gerekenler nelerdir?
Bu iki değerli soru ile ilgili yanıt ve ikazları söyle sıralayabiliriz:
* Ebeveynlerin çocuğuyla arkadaşlık münasebeti kurabilmesi çok kıymetlidir. çocuğun his ve Niyetlerini dinleyen, kendi his ve Fikirlerini ona aktaran anne-babalar olmak gerekir.
* Vakit zaman çocuklar aile problemlerinin tartışılmasına katılabilir, fikirlerini söyleyebilirler. Bu hoşgörülü ve tıpkı vakitte da demokratik bir aile tavrının örneği olacaktır. * Aileler, çocuklarının toplumsal tecrübe kazanmaları için fırsatlar yaratmalı, arkadaşları ile birlikte vakit geçirebilmeleri için imkan sağlamalıdırlar.
* Ebeveynler, çocuklarının okul basarisi ile ilgili beklentilerini onların yeteneklerine, fizikî ve zihinsel güçlerine nazaran ayarlamalıdırlar.
* Anne-babalar, çocuklarını disipline etmeye çalışırlarken onların yalnızca olumsuz ve cezalandırılması gereken davranışlarını görmekle kalmayıp, olumlu davranışlarını da ödüllendirmelidirler.
* Ailelerce çocuklara ceza verilecek davranış ya da mevzular çok güzel tespit edilmelidir. Zira “Çok konuşuyor. Soru soruyor. Hareketli. Cinsel mevzulara ilgi duyuyor.” üzere anlatımlarla lisana getirilen davranışların ceza görmesi, Çocukların ruhsal hayatlarına ziyan verebilir.
* Ebeveynler, cezayı istenmeyen davranışı ortadan kaldırmak üzere uygularlar. Ceza, yapılan davranışın akabinde çabucak uygulanırsa gerçek sonuç verir. Cezanın tesirli olmasının belirleyicileri, ebeveyn davranışlarındaki zamanlama ve tutarlılıktır.
* Ayrıyeten anne-babaların, çocuklarından bekledikleri bir davranışın oluşumunu sağlamak için ceza prosedürünü tek basına uygulamaları yetersiz kalacaktır. Bunun yanında çocuklara yanlış davranışın yerine konulması gereken olumlu davranış modelleri de sunulmalıdır. Ceza, çocuğun “ne yapmaması” gerektiğini öğretir. Meğer kıymetli olan Çocuğa; uygun olmayan davranışın yerine “ne yapması” gerektiğinin öğretilmesidir.
* Anne-baba-çocuk ortasında çıkan çatışmalarda tahlil yolu olarak demokratik bir usul belirlemek en yanlışsız yol olacaktır. Zira bu formülde kazanan ya da kaybeden taraf yoktur. Usul güce dayalı değildir. Demokratik usul; dinleme, hisleri tabir etme, işbirliği kurma, karşılıklı inanç, sevgi ve saygıyı gerektiren bir süreci anlatmalıdır. *Anne-baba-çocuk ortasında çıkan çatışmalar çözümlenmeye çalışılırken kaba ve kırıcı kelamlar kullanmak epeyce yanlıştır.
* Ebeveynler, çocuklarının yanlış bir davranışı ile karsılaştıklarında bu davranışın münasebetlerini dinlemeyi gözerdi ederler. Meğer münasebetler sonuna kadar dinlenmelidir. Aile, yanlışlı olan davranışa karsı his ve Kanılarını tabir etmeli lakin diyalogu kesme yoluna gitmemelidir.
* Anne-baba ve çocuğun birbirine güvenmelerinin uyuşmazlığın tahlilinde çok tesirli olduğu bir gerçektir. Bu noktada aile, çocuğuna ne Şartsız güvenmeli ne de güvensizlik saplantısını yaşatmalıdır. Yalnızca temkinli olmak kâfi olacaktır. I.
* Aile, çatışma esnasında Çocuğa karsı yargılayıcı kelamlar kullanmamalıdır. Her vakit çok uzun konuşmalardan ve öğütlerden uzak durmalıdır. Gözlenen davranış ne ise onun üzerinde detaylı konuşulmalıdır. Zira yargılayıcı kelamlar ve uzun konuşmalar çocuğun ele alınan bahisten çıkarması gereken sonucu yani dersi anlamasını zorlaştırır. Disiplinin hedefi, çocuğun kendi davranışlarını düzenlemesini sağlamak, onu kendi kendini denetleyecek bir güce eriştirmektir. Değerli olan çocuğun, anne-baba korkusu ile onların isteklerine nazaran değil, yerine, vaktine ve şartlara uygun davranmayı öğrenmesidir. Elimizden geldiğince sağlıklı bir aile ortamında disiplinin gayesine uygun ebeveyn davranışlarının Nasıl olması gerektiğini aktarmaya çalıştık.
Sevgi ve hürmete dayalı bir aile ortamı içinde çocuğunuzla olan bağlantınıza yeni hoşluklar katabilmeniz dileğiyle
