Hayatınızın “Zalimi” Neden Daima Tıpkı? Bağlantılarda Narsist Avı ve Kurban Konforu

“Bir narsisti nasıl tanırsınız?” ya da “Eski sevgilinizin narsist olduğunu gösteren 5 işaret.” Günümüzde münasebeti biten, kalbi kırılan herkesin lisanında tıpkı teşhis var: “O bir narsistti.” Pekala, hiç aynaya bakıp kendimize şu sarsıcı soruyu sorduk mu: “Eğer o bir zalimse, ben neden o zalimin tahtını kendi ellerimle inşa ettim?”

Bir psikolog olarak klinik odasında gördüğüm en büyük yanılgı, toksik alakaların tek suçlusunun o “bencil ve narsist” partner olduğunun sanılmasıdır. Halbuki bir bağlantıda narsist bir başkan varsa, onun karşısında o liderliği besleyen, kendi hudutlarını istekli olarak teslim eden bir “kurban” vardır. Psikolojide biz buna “Bağımlı/Verici Kişilik Yapısı” ve “Kurban Rolünün Konforu” diyoruz. Bu yazı, canınızı biraz yakabilir. Zira bu defa parmağımızı karşı tarafa değil, neden ısrarla canımızı yakacak insanları “tesadüfen” hayatımıza seçtiğimize doğrultacağız.

Love Bombing (Sevgi Bombardımanı): Oltadaki Yem Neden Bu Kadar Tatlıydı?

Bir narsistin hayatınıza girme anı muazzam bir masal üzeredir. Size kendinizi dünyanın en özel, en kusursuz insanı üzere hissettirir. Buna psikolojide “Love Bombing” diyoruz. Pekala, zihniniz bu ağır sevgi gösterisinin altındaki o manipülasyonu neden fark etmez? Zira iç dünyanızda o kadar derin bir “onaylanma ve sevilme” açlığı vardır ki, oltadaki yemin büyüklüğü gözünüzü kör eder.

Buradaki ruhsal gerçek şudur: Narsist, karşısındaki kişinin düşük öz itimadını ve yalnızlık korkusunu bir radar üzere tespit eder. Siz onun size sunduğu o geçersiz vahada kaybolurken, aslında kendi çocukluk yaralarınızın (örneğin takdir görmemiş bir çocuk olmanın) ilacını o beşerde arıyorsunuzdur. Müsabaka bir tesadüf değildir; iki yaralı ruhun sinsi bir puzzle üzere birbirini tamamlamasıdır.

Kurban Rolünün Konforu: Suçlamak Neden Bu Kadar Kolay?

Bir alakada daima haksızlığa uğramak, aldatılmak, değersizleştirilmek elbette çok ağır bir travmadır. Lakin klinik pratikte madalyonun öteki yüzünü çevirdiğimizde şu soruyla karşılaşırız: “İlk boundary (sınır) ihlalinde gitmek yerine, neden aylarca, hatta yıllarca o konutta kaldın?”

İşte tam burada “Kurban Rolünün Konforu” devreye girer. Mağdur olmak, bireye sinsi bir haklılık ve masumiyet alanı sağlar. Daima şikayet eden lakin hiçbir şeyi değiştirmeyen kişi, bilinçaltında şu avantajları kullanır:

Sorumluluktan Kaçış: “Hayatımın bu halde olmasının sebebi ben değilim, O.” demek, kendi hayatının sorumluluğunu almaktan çok daha kolaydır.

Toplumsal Şefkat: Mağdur olduğunuzda etrafınızdan daima acıma, dayanak ve şefkat görürsünüz. Bu da ikincil bir kardır.

Kurtarıcı Fantezisi: “Onu sevgimle değiştirebilirim” yanılgısı, aslında ebeveynini değiştirememiş o küçük çocuğun yetişkinlikteki egzantrik güç savaşıdır.

Şema Kimyası: Neden “Tanıdık” Acıları Seçiyoruz?

Jeffrey Young’ın Şema Terapi kuramına nazaran, bizler yetişkinlikte bize yabancı olan hislerin peşinden gitmeyiz; bize “tanıdık” gelen acıların peşinden gideriz. Çocukken duygusal olarak ihmal edilmiş, sevgiyi lakin bir şeyler başardığında yahut sustuğunda alabilmiş bir birey; yetişkin olduğunda kendisini el üstünde tutan, sağlıklı ve esnek bir insanı “sıkıcı” bulur.

Zihin, çocukluktaki o tanıdık ihmal edilme hissini arar. Ve karşısına çıkan o aralı, bencil, bencil olduğu kadar da cazip narsiste hakikat koşar. Zira o narsistin yanında hissettiği o “yetersizlik” duygusu, onun konutudur. Kişi farkında olmadan çocukluk senaryosunu yine müellif: “Bu sefer o soğuk insanı kendime aşık edeceğim ve çocukluktaki o yenilgisi zafere dönüştüreceğim.” Lakin senaryonun sonu hiçbir vakit değişmez.

Bu Döngüden Nasıl Çıkılır? Aynayı Kendine Çevirmek

Eğer hayatınızdaki insanların isimleri değişiyor ancak yaşadığınız o değersizlik hissi hiç değişmiyorsa, artık dışarıdaki narsistleri avlamayı bırakıp kendi içinize bakma vakti gelmiştir:

“Neden Ben?” Sorusunu Değiştirin: “O bana bunu nasıl yapar?” demek yerine, “Ben hangi eksiğimi kapatmak için onun benim sonlarımı çiğnemesine bu kadar uzun mühlet müsaade verdim?” diye sorun.

Sınırlarınızı İnşa Edin: Birinci kırmızı çizgide “Hayır” diyebilmek, yalnız kalma riskini göze alabilmektir. Yalnızlık korkunuzla barışmadığınız sürece, hayatınıza girecek her narsistin esiri olmaya adaysınızdır.

Kendi Yarınızı Şifalandırın: Karşı taraftan beklediğiniz o devasa onayı ve sevgiyi kendi kendinize vermeyi öğrenin. Öz hürmeti yüksek bir insan, bir narsist için en “lezzetsiz” avdır; zira manipüle edilemez.

Sonuç: Kendi Hikayenizin Kurbanı Olmayı Bırakın

Toksik bir bağlantıdan kurtulmak yalnızca o insanı terk etmekle olmaz; sizi o beşere çeken o sinsi mekanizmayı terk etmekle olur. Siz kendi bedelinizi bir diğerinin insafına bıraktığınız sürece, o koltuğa oturacak bir zalim kesinlikle bulunacaktır.

Yazımı bitirirken ekran başındaki her okuyucuya o can alıcı kancayı atmak istiyorum: “Hayatınızdaki o narsisti hayatınızdan çıkardığınızda, elinizde kalan o koskoca boşlukla ve kendi hayatınızın sorumluluğuyla yüzleşmeye hazır mısınız; yoksa saklıdan zımniye canınızı yakacak yeni bir öykü mi arıyorsunuz?”

Cevabınız, kurban rolünün o geçersiz konforundan uyanıp, kendi hayatınızın güçlü ve hükümran hükümdarı olmanız için birinci adım olacaktır.

Psikolog Beyza Çoban