“İyi olmak” kimliğine sıkışmış bireylerin en büyük tabularından biri öfke duygusudur. Öfke; tabiatı gereği talepkâr, hudut çizen ve bazen de çatışmayı göze alan bir histir. Uyumlu olma stratejisini benimsemiş bir kişi için öfke hissetmek, o güne kadar kurduğu tüm dünyayı tehdit eden bir canavar üzeredir. Bu yüzden, haksızlığa uğradıklarında yahut hudutları çiğnendiğinde hissettikleri doğal öfkeyi bastırırlar, yok sayarlar ya da rasyonalize etmeye çalışırlar (“Aslında o o denli demek istemedi”, “Bu ortalar çok gerilimli, normaldir”).
Ancak psikolojinin temel maddelerinden biri şudur: Söz edilmeyen hiçbir his yok olmaz; yalnızca form değiştirir. Bastırılan bu ağır öfke iki temel yoldan birini seçer:
1. İçe Dönük Yıkım (Somatizasyon ve Depresyon)
Dışarıya yönlendirilemeyen öfke dalgası gerisin geri kişinin kendisine döner. Bu durum kendini kronik yorgunluk, fibromiyalji, mide-bağırsak rahatsızlıkları, geçmeyen baş ağrıları üzere somatik (bedensel) belirtilerle gösterebilir. Vücut, zihnin haykıramadığı “Yeter!” çığlığını hastalıklar yoluyla atmaya çalışır. Ruhsal boyutta ise bu durum, kişinin kendi varlığına karşı duyduğu derin bir öfkeye, yani depresyona ve kronik bir nefrete dönüşebilir.
2. Pasif Agresif Davranışlar
Çatışmadan kaçınan ancak içten içe ağır bir haksızlık duygusu yaşayan kişi, öfkesini dolaylı yollardan sızdırır. Kelam verilen işleri geciktirmek, unutkanlıklar, imalı latifeler, yüzeyde onaylayıp aksiyonda sabote etmek üzere pasif agresif kalıplar ortaya çıkar. Kişi açıkça “Bunu yapmak istemiyorum” diyemediği için, sistemi farkında olmadan kilitleyerek reaksiyon gösterir. Bu da ilgilerde samimiyeti zedeler ve iki taraf için de yıpratıcı bir kısırdöngü yaratır.
İlişkilerdeki Paradoks: Uydurma Yakınlıklar ve “Kurtarıcı” Rolü
Bu ağır fedakarlık döngüsünün en trajik tarafı, kişinin tam da kaçınmaya çalıştığı şeyi, yani yalnızlığı ve dışlanmayı kendi elleriyle beslemesidir. Herkesle âlâ geçinmeye çalışan, hiçbir çatışmaya girmeyen bir insan, ilgilerinde aslında gerçek kendisi olarak var olamaz. Etrafındaki beşerler onun gerçek fikirlerini, kırgınlıklarını yahut gerçek beğenilerini hiçbir vakit tam olarak öğrenemezler.
Bu durum, münasebetlerde maskeli bir tiyatro oyununa yol açar:
[Bireyin Gerçek Benliği] –(Maske/Aşırı Uyum)—> [Çevre/İlişkiler]
(Gizlenir) (Sahte onay alır)
Dışarıdaki beşerler, kişinin gerçek varlığını değil, sunduğu konforlu hizmeti ve maskeyi severler. Birey içten içe bunun farkındadır ve şu tehlikeli inancı beslemeye devam eder: “Eğer olduğum üzere davranırsam, beni terk ederler. Beni yalnızca onlara sağladığım yarar için seviyorlar.” Böylelikle ortaya çıkan yakınlık, gerçek bir bağ değil, bağımlılık ilgisidir.
