Ama sonunda hissedilen duygu çok benzeridir: değersizlik, terk edilme korkusu, anlaşılmama, ihmal edilme ya da daima çabalayan taraf olma hâli. İnsan bazen tesadüfen değil, tanıdık gelen hislere gerçek çekilir. Bu tanıdıklık her vakit inançlı olduğu manasına gelmez. Hatta bazen çocuklukta eksik kalan, yarım kalan ya da acı veren hisler yetişkinlikte “aşk” zannedilebilir.
Tanıdık Olan Her Vakit Sağlıklı Değildir Romantik alakalarda seçimlerimiz sadece karşımızdaki kişinin özellikleriyle ilgili değildir. Kendi geçmişimiz, bağlanma tecrübelerimiz, çocuklukta öğrendiğimiz sevgi biçimi ve kendilik algımız da partner seçimlerimizi tesirler. Bir çocuk sevginin lakin çabaladığında geldiğini öğrendiyse, yetişkinlikte de sevgiyi kazanılması gereken bir şey üzere yaşayabilir. Daima ilgisiz, aralıklı ya da ulaşılması sıkıntı şahıslara çekilebilir. Zira iç dünyasında sevgi, sakin ve inançlı bir yerden çok gayret, bekleyiş ve belirsizlikle eşleşmiş olabilir. Emsal formda çocuklukta eleştirilen, gereğince görülmeyen ya da duygusal olarak ihmal edilen biri, yetişkinlikte kendisini bedelsiz hissettiren alakaları “normal” kabul edebilir. Zira kişi bazen en çok gereksinimi olan şeye değil, en yeterli bildiği duyguya yönelir.
“Bu Sefer Farklı Olacak” Döngüsü Tekrarlayan bağlantı döngülerinde sık görülen niyetlerden biri “Bu kere farklı olacak” inancıdır. Kişi karşısındaki insanın değişeceğine, sonunda kendisini seveceğine, anlayacağına ya da paha vereceğine inanabilir. Bu umut, bazen bağlantıyı sürdürmenin en güçlü sebebi hâline gelir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Bir bağlantıda daima bekleyen, açıklayan, affeden, alttan alan ve kendini kanıtlamaya çalışan taraf olmak vakitle kişinin öz pahasını yorar. Sevgi, daima sınanma ve belirsizlik içinde yaşandığında inanç vermekten çok tasa üretir. Sağlıklı bir münasebette kişi daima “Acaba beni seviyor mu?”, “Benimle kalacak mı?”, “Yeterince düzgün miyim?” sorularının içinde kalmaz. Elbette her alakada vakit zaman çatışma ve belirsizlik olabilir. Lakin bağlantının genel duygusu güvensizlik, ağır dert ve değersizlikse orada kişinin kendi döngüsüne dikkatle bakması gerekir.
Bağlanma Yaraları Münasebetlerde Tekrar Edebilir Bağlanma tecrübelerimiz, yetişkinlikte yakın bağlantıları nasıl yaşadığımızı etkileyebilir. Çocuklukta bakım verenlerle kurulan bağlantı; yakınlık, itimat, ayrılık ve sevgi algımızın temelini oluşturur. Dertli bağlanma eğilimi olan biri münasebette terk edilme korkusunu ağır yaşayabilir. Partnerinin küçük bir uzaklığı bile büyük bir tehdit üzere hissedilebilir. Daima onay alma, sevilip sevilmediğini test etme ya da ilgiye çok tutunma görülebilir. Kaçıngan bağlanma eğilimi olan biri ise yakınlık arttığında geri çekilebilir. Duygusal uzaklık kurmak, bağımsız kalmak ya da gereksinimlerini bastırmak onun için daha inançlı hissettirebilir. Bu bireyler sevgi istese bile yakınlık onlarda baskı ya da denetim ediliyormuş hissi yaratabilir. Bazen de dertli ve kaçıngan taraflar birbirini çeker. Biri yakınlık aradıkça başkası uzaklaşır; biri uzaklaştıkça başkası daha çok kaygılanır. Bu döngü iki taraf için de yorucu ve yıpratıcı olabilir.
Kendimizi Değil Döngümüzü Suçlamak Tekrarlayan münasebetler yaşayan şahıslar birçok vakit kendilerini kabahatler: “Ben neden böyleyim?”, “Neden daima yanlış bireyleri buluyorum?”, “Neden vazgeçemiyorum?” Halbuki burada gaye kendini suçlamak değil, kendi içsel örüntülerini anlamaktır. Bir insanın misal münasebetler yaşaması onun bedelsiz, güçsüz ya da sevilmez olduğu manasına gelmez. Bu durum birçok vakit geçmişten gelen duygusal gereksinimlerin, inançların ve bağlanma biçimlerinin bugünkü alakalarda yine sahneye çıkmasıdır. Kişi kendine şu soruları sorarak döngüsünü fark etmeye başlayabilir: “Bu bağda bana en tanıdık gelen his ne?” “Ben bu bireyde neyi değiştirmeye çalışıyorum?” “Sevilmek için kendimden ne kadar vazgeçiyorum?” “Bu bağ bana huzur mu veriyor, yoksa daima dert mı üretiyor?” “Karşımdaki kişiyi olduğu üzere mi seviyorum, yoksa potansiyeline mi tutunuyorum?” Bu sorular, kişinin kendi ilgi haritasını görmesine yardımcı olabilir.
Sağlıklı Sevgi Nasıl Hissettirir? Sağlıklı sevgi, kişinin kendinden vazgeçmesini gerektirmez. Daima tetikte olmayı, belirsizlik içinde kalmayı, pahasını kanıtlamaya çalışmayı gerektirmez. Sağlıklı bir alakada kişi hem yakın olabilir hem de kendi hudutlarını koruyabilir. Sevgi, sadece ağır his değildir. İtimat, hürmet, tutarlılık, açıklık ve karşılıklılık da sevginin kıymetli kesimleridir. Bazen ağır çekim, kişinin geçmiş yaralarını tetiklediği için çok güçlü hissedilebilir. Fakat yoğunluk her vakit sağlıklı bağ manasına gelmez. Münasebette “çok seviyorum” kadar “bu ilgi bana nasıl hissettiriyor?” sorusu da değerlidir. Zira sevgi, kişinin kendisini daima küçük, yetersiz, telaşlı ve kıymetsiz hissetmesine neden oluyorsa orada durup bakılması gereken bir döngü olabilir.
İyileşme Nereden Başlar? Güzelleşme, kişinin evvel kendi seçimlerini yargılamadan anlamasıyla başlar. “Neden bunu seçtim?” sorusu suçlamak için değil, fark etmek için sorulmalıdır. Zira fark edilmeyen döngü tekrar eder; fark edilen döngü ise dönüşmeye başlar. Terapi sürecinde kişi kendi bağlanma biçimini, çocuklukta öğrendiği sevgi algısını, alakalarda tetiklenen şemalarını ve öz paha inançlarını keşfedebilir. Böylelikle kişi yalnızca partnerini değil, bağlantıda kendi pozisyonunu da görmeye başlar. Vakitle sevginin belirsizlik, bekleyiş ve kendini kanıtlama olmadığını öğrenmek mümkündür. Kişi, kendisini daima yoran bağlar yerine daha inançlı, daha karşılıklı ve daha istikrarlı bağlar kurabilir.
Sonuç Daima emsal insanlara çekilmek baht değildir. Bu, birden fazla vakit iç dünyamızın bize gösterdiği bir işarettir. Geçmişte eksik kalan sevgi, görülme, kıymet verilme ya da inanç gereksinimi bugünkü bağlarda kendini tekrar ettirebilir. Lakin insan kendi döngüsünü fark ettiğinde seçimleri de değişmeye başlar. Zira sağlıklı bağ, kişinin kendini kaybettiği değil, kendine daha çok yaklaştığı bir yerdir. Bazen düzgünleşme, yanlış bireyleri değiştirmeye çalışmayı bırakıp kendimize şu soruyu sormakla başlar: “Ben hakikaten sevilmeye mi çalışıyorum, yoksa geçmişte alamadığım sevgiyi bugün birinden tamamlamasını mı bekliyorum?”
Psikolog Beyza Çoban
