Depremden sonra vücut ve zihin bir mühlet gerçek tehlike geçmiş olsa bile kendini güvende
hissetmekte zorlanır. Beyindeki amigdala tehdit algısını yüksek tutmaya devam eder. Bu
nedenle kişi en ufak seste irkilebilir, sallandığını sanabilir, panik atak gibisi bedensel
belirtiler yaşayabilir, uykuya dalamayabilir ya da gece ani sıçramalarla uyanabilir. Bu süreçte
travmanın en bariz özelliklerinden biri tekrar yaşantılardır. Kişi zelzele anını zihninde
istemsiz formda tekrar görebilir, manzaralar ya da sesler güya yine oluyormuş gibi
hissedilebilir. Bu durum beynin olayı hâlâ “tamamlanmamış bir tehlike” olarak algıladığını
gösterir.
Panik atak sık görülen bir reaksiyondur. Kalp çarpıntısı, nefes darlığı, göğüste sıkışma, bayılma
hissi, denetimi kaybetme korkusu ve ağır tedirginlik zelzele sonrası yaygın olarak yaşanır.
Panik atak aslında vücudu tehlikeden müdafaaya çalışan bir alarm sistemidir; tehlike
geçtiğinde ise bu sistem yavaşça sakinleşir. Ancak travma yaşayan bireylerde bu sistem uzun
mühlet “yüksek ayarda” kalabilir.
Sarsıntı sonrası en çok yaşanan sorunlardan biri uykusuzluktur. Beyin uykuya geçtiğinde
denetim duygusu azalacağı için kişi bilinçsiz bir halde “uyursam yakalanırım” korkusuyla
direnç gösterebilir. Bu nedenle birtakım bireyler uykuya geçmekte zorlanır, kimileri sık sık uyanır,
kimileri ise gece boyunca tetikte kalır. Bu uykusuzluk hali vakitle tasayı artırır ve travmatik
gerilim döngüsünü besler.
Zelzele sonrası travmanın sadece ferdî bir deneyim olmadığı unutulmamalıdır; aynı
vakitte toplumsal bir yaradır. Bu nedenle beşerler kendilerini yalnız hissetseler de
yaşadıkları belirtiler çok yaygındır ve bireyin “zayıf olmasıyla” hiçbir bağlantısı yoktur. Travma,
güçlü ya da güçsüz fark etmeksizin herkeste iz bırakabilir. Kıymetli olan, bu izlerin
yönetilebilmesi ve dönüştürülebilmesidir.
Güzelleşme sürecinde en kıymetli adım inanç hissinin yine kurulmasıdır. Kişinin yaşam
alanını, günlük rutinlerini ve toplumsal ilgilerini yine düzenlemesi vücudun tehdit algısını
yavaşça azaltır. Zelzelesi yaşayan bireylerin, inançlı bir alanda olduklarına dair beyne sürekli
ileti gönderecek küçük ritüeller geliştirmeleri güzelleşmeyi hızlandırır. Örneğin sabahları güne
nefes idmanıyla başlamak, odaları kısa periyodik havalandırmak, sistemli yürüyüş yapmak,
toplumsal takviye almak üzere rutinler hudut sistemini sakinleştirir.
Deprem sonrası hislerin bastırılmaya çalışılması güzelleşmeyi geciktirir. Kişinin korkusunu,
hüznünü, öfkesini ve çaresizliğini söz etmesine müsaade vermek bu süreçte çok kıymetlidir.
Travmatik hisler paylaşıldıkça nötrleşir; bastırıldıkça büyür. Bu nedenle kişi güven
duyduğu biriyle konuşmakta, yazı yazarak içini dökmekte, hislerini anlamlandırmakta
zorlanmamalıdır. Hisleri bastırmak değil, hislerle yumuşak bir biçimde temas edebilmek
güzelleşmenin anahtarıdır.
Vücut odaklı teknikler zelzele sonrası gerilimin tahlilinde epeyce tesirlidir. Nefes
idmanları, toprağa basma, yürüyüş, hafif sporlar, gevşeme çalışmaları ve duyusal
farkındalık uygulamaları hudut sistemindeki gerginliği azaltır. Zira travma sadece zihinde
değil, vücutta de depolanır. Vücut rahatladığında zihin de rahatlar. Gece uykusunu
düzenlemek için yatmadan evvel ekran kullanımını azaltmak, karanlık ve sessiz bir ortam
hazırlamak, ritmik nefes uygulamaları yapmak uykuya geçişi kolaylaştırır.
Zelzele sonrası belirtiler birkaç ay içinde azalabilir. Lakin panik ataklar devam ediyor,
uykusuzluk kronikleşiyor, kişi günlük hayatına dönmekte zorlanıyor, travmanın görüntüleri
daima zihinde tekrarlanıyor ya da şiddetli kaçınma davranışları gelişiyorsa profesyonel
takviye almak gereklidir. Travma terapileri (EMDR, BDT, somatik yaklaşımlar) sarsıntı sonrası
gerilim bozukluğunda epey tesirli yollardır. Beynin tehdit algısını tekrar düzenler,
kişinin denetim hissini geri kazanmasını sağlar.
Sonuç olarak zelzele sonrası yaşanan uykusuzluk, panik atak, dert ve huzursuzluk belirtileri
kişinin zayıflığını değil, insan olmanın doğal bir sonucunu gösterir. Travma, vakit içinde
işlenebilir, dönüştürülebilir ve kişinin yine itimatla hayatına devam etmesi mümkündür.
Değerli olan bu süreçte hislere alan açmak, vücudu sakinleştirmek, günlük yaşamı
düzenlemek ve gerekirse uzman dayanağı almaktır. Her travmanın içinde bir güzelleşme yolu
vardır; gerçek dayanakla bu yol inançlı, sağlıklı ve dönüştürücü bir sürece dönüşebilir.
