Farklı aile dinamiklerinde yetişen çocuklar gelecekte farklı kimliklerle toplumsal hayatta var olurlar. Kimisi yanılgı yapmaktan korkarken kimisi sevgiyi her vakit bir şarta bağlar. Kimisi inanç sorunları yaşarken kimisi karşısına çıkan birinci şahsa güvenmeyi seçer. Bu sıhhatsiz durumlar çoklukla çocukluk devrinde ailede şekillenen yanlış inançlardan kaynaklıdır.
Disiplinin ve katı kuralların olduğu meskenlerde yetişen çocuklar, hareketlerini ve hislerini denetim etmeyi çok erken yaşta öğrenirler. Öbür çocukların yaptığı yaramazlıklar, uymadığı kurallar, gösterdiği büyük yansılar katı kuralları olan ailelerde cezalandırmalarla, sert reaksiyonlarla karşılık görür. Çocukluğunu özgürce yaşayamayan bireyler ise ileri ömürlerinde ailelerinden gelen bu baskılar yüzünden her vakit kendi kimliklerini bir sisteme sokma eğilimi gösterirler.
Çocukluğunu sağlıklı yaşayamayan biri büyüdüğünde yetişkinliğini de sağlıklı yaşayamaz. Ya çocukken yapamadıklarını büyüdüğünde birinci kendini özgür hissettiğinde yapmak ister, ya da ailesinden gelen çok disiplini kendi benliğine benimseyerek birebir biçimde tekrar içinden geldiği üzere davranmayı reddedip, hislerini bastırarak ailesinin kimliğini taşımaya devam eder. Bu iki uç da yetişkin bireyler için sıhhatsiz kişilik tipleridir. Ancak iki karakterin de altında görülmemiş bir çocuk yatmaktadır.
Katı ailelerde büyüyen çocukların en çok hissettiği duygu endişedir. Aile büyüklerinin kurallarla, cezalarla bastırdıkları çocukları dışardan olgun olarak görünse de içlerde bir yerde yaşanmamış çocuklukları açığa çıkmak ister. Ama en ufak bir kurala karşı gelmede, yahut kendi akranlarının çok basitçe yaptıklarını yapmak istediklerinde büyük ve sert yansılarla karşılaşırlar. Bu reaksiyonlarla karşılaşmamak için daima tetikte ve dehşet içinde büyümek bir çocuk için yaşayabileceği en berbat deneyimlerden biridir.
Bu ortamda büyüyen çocuk için sevgi ile onay birbirine karışır. Sevgi doğal bir hak değil, kazanılması gereken bir ödül üzere hissedilir. Adımlarını ailesinden onay almak için atmaya başlar, konutta gördüğü disiplinden uzaktayken bile en ufak yanılgısında çok tetiklenebilir. Katı ailelerde his sözü birçok vakit zayıflık olarak sayılır. Ağlamak abartı, itiraz etmek saygısızlık, hudut koymak nankörlüktür. Bu türlü büyüyen çocuk yetişkin olduğunda kendi hislerini küçümsemeyi öğrenmiş olur. Canı yansa bile “abartma” der kendine. Öfkesi varsa bastırır. Kederi varsa içine atar. Hatta kişi ailesinin söylediklerinden bile daha sert konuşabilir kendisine karşı. Benliğine olan toleransı çok düşüktür.
İyileşmenin yaşanması için kişinin çocuklukta hayatta kalma düzeneğiyle otoriteye karşı gelemediğini ve denilen her şeyi yaptığını, hislerini bastırdığını fark etmesi gerekir. Şayet yetişkinliğinde birey bu ayrımı yapabilecek olgunluğa ulaşırsa hayatını artık daha sağlıklı yaşamaya başlayabilir. Zira yetişkin birey hâlâ çocukken öğrendiği kurallarla yaşıyorsa, içindeki otorite dışarıdaki hayattan onu daha fazla zorlar. Çok disiplinli beşerler dışardan güçlü karakterler üzere de görünseler aslında derinliklerine indiğimizde orada hâlâ dehşetle onay bekleyen küçük çocuklar durmaktadır.
Stajyer Psikolog Dilara Merve Aydın
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
