Narsizmin Gölgesinde Büyüyen Çocuklar
Narsistik özellikler taşıyan ebeveynlerle büyüyen çocuklar, birden fazla vakit görünmeyen fakat derin izler bırakan bir duygusal iklimde yetişir. Bu makalede narsizmin aile içi yansımaları, çocukların psikososyal gelişimine tesirleri ve güzelleşme yolları ele alınacaktır. Bu bahis danışmanlık sürecimde beni en çok etkileyen ve zorlayan mevzular ortasında yer almaktadır. Danışmalık yaptığım süreç içerisinde birden fazla danışanımın ağzından şu kelamlar dökülür: eşim narsistik yapıya sahip çocuğum ve kendim için endişeleniyorum. Narsistik yapıda bir insan nasıl olur diye düşündüğümüz vakit ise bireyde fevkalâde bir kendini beğenmişlik algısı, oburlarının onu beğendiğinden emin olma ve empati yoksunluğu içinde karşının hissini anlayamama. Pekala bu durum şahısta mevcut iken bu döngü nasıl kırılır? Kişi kendinin farkına varır mı? Duygusal manada oburunun yanında olabilir mi? Çocuğunun ve eşinin ne hissettiğini anlayabilir mi?
Narsizm Nedir? Narsizm; çok öz-değer algısı, empati eksikliği, onay gereksinimi ve tenkide tahammülsüzlük üzere özelliklerle tanımlanır. Klinik seviyede Narsistik Kişilik Bozukluğu olarak ele alınabileceği üzere, günlük hayatta fonksiyonelliği bozan narsistik örüntüler biçiminde de görülebilir.
Narsistik Ebeveynlik Dinamikleri
Narsistik ebeveynlikte çocuk; birey olarak değil, ebeveynin muhtaçlıklarını karşılayan bir uzantı olarak görülür. Sevgi birçok vakit şartlıdır.
- Başarıya çok vurgu
- Eleştirel ve küçümseyici tutum
- Duyguların yok sayılması
- Rol bilakis dönüşü (çocuğun ebeveyni duygusal olarak taşıması)
Bir hadise örneğim
Narsistik Ebeveyn & Çocuk İlişkisi
Ayşe Hanım, etrafı tarafından “çok başarılı, güçlü ve hayranlık uyandıran” biri olarak tanınır. Oğlu Mert 10 yaşındadır. Ayşe Hanım, Mert’in muvaffakiyetlerini kendi başarısı üzere görür; okulda yüksek not aldığında gururla anlatır, lakin başarısız olduğunda “Beni rezil ettin” diyerek sert eleştirir.
Mert duygusal bir gereksinimini lisana getirdiğinde (üzgünüm, korktum gibi), Ayşe Hanım bunu küçümser: “Abartma, güçlü olmalısın.”
Zamanla Mert, annesinin onayını kaybetmemek için hislerini saklamayı, yalnızca “iyi çocuk” rolünde kalmayı öğrenir. Kendi isteklerinden çok annesini şad etmeye odaklanır.
Özet Dinamik:
Narsistik ebeveyn → şartlı sevgi, tenkit ve kontrol
Çocuk → onay bağımlılığı, bastırılmış hisler, düşük özdeğer
PEKİ MERT BÜYÜYÜP YETİŞKİN OLDUĞUNDA NASIL BİR İNSAN OLUR?
Çocuk Üzerindeki Ruhsal Etkiler
Bu ortamda büyüyen çocuklarda şu tesirler sık görülür:
- Düşük benlik hürmeti ya da kırılgan özgüven
- Aşırı uyumlanma yahut isyan davranışları
- Suçluluk ve utanç duyguları
- Duygularını tanıma ve tabir etmede güçlük
- Yetişkinlikte hudut koyma problemleri
Bu çocuklar birçok vakit “iyi çocuk” rolüyle görünmez olmayı öğrenir
Yetişkinlikte Taşınan İzler
Çocuklukta öğrenilen bağ kalıpları yetişkinlikte tekrar edebilir. Narsistik ebeveynle büyüyen bireyler:
- Toksik alakalara çekilebilir
- Onay bağımlılığı yaşayabilir
- Kendi gereksinimlerini geri plana atabilir
- Duygusal tükenmişlik hissedebilir
Danışma sürecimde en çok duyduğum kelamlardan birisi çok tükendim, artık ne yaparsam yapayım yaranamıyorum, sevilmediğimi ve pahalı olmadığımı hissediyorum, en ufak yanılgım olduğunda çabucak yargılanıyorum lakin ben herkesi affediyorum.
Bu şahıslar genelde kendi gereksinimlerini görmezden gelen ve adeta saçını süpürge etmek için programlanmış bireyler olur. Zira onay almak onlar için adeta bir ödül üzeredir. Lakin kişi bu döngüye girdiğinin farkında bile değildir. Pekala bu döngü nasıl kırılır?
İyileşme ve Dayanak Yolları
İyileşme mümkündür. Farkındalık bu sürecin birinci adımıdır. Danışmanlık sürecimde birinci etapta en çok kıymet verdiğim husus; kişinin farkındalığını artırmak.
- Psikoeğitim
- Duygu farkındalığı çalışmaları
- Sınır koyma becerileri
- Terapi süreci (bireysel/şema terapisi vb.)
- Güvenli bağlantılar kurma
Çocuklukta karşılanmayan muhtaçlıklar, yetişkinlikte sağlıklı yollarla karşılanabilir.
Uzman Görüşü
Bir uzman aile danışmanı olarak şunu söylemek isterim ki; çocuklar narsizmin gölgesinde büyüdüklerinde, ışığı kendileri bulmayı öğrenmek zorunda kalırlar. Hakikat takviyeyle bu ışık, uygunlaştırıcı bir güce dönüşebilir.
GÜLSEN BİLGEÇ
(Sosyal Hizmet Uzmanı / Aile Danışmanı)
