Çocuğunuz Okula Hazır Mı?
Değişen sistem ile birlikte “okula hazırlık kavramı” da hayatımıza girdi. Aileler yeni yeni çocuklarının okula başlamaya hazır olup olmadığı konusunda araştırmalar yapıyorlar, bilgi alma muhtaçlığı duyuyorlar.
Yazımı okurken bir çoğunuz, “Eskiden çocukların okula hazır olup olmadığını tespit etmek mi vardı, yaşı dolduğu vakit hepimiz okula gidiyorduk” der üzeresiniz. Hayatımıza giren okula hazır oluş kavramının ne kadar kıymetli olduğuna gelin birlikte bakalım, inceleyelim.
Okula Hazır Oluş Nedir?
Çocukların fizikî ve ruhsal olarak okula giderek, okulun getirdiği gereklilikleri yapabilme, sorumluluk alabilme kapasitesinin yaşına uygun bir formda gelişmesi manası taşımaktadır. Çocuğun olgunlaşmaya, öğrenmeye istekli olması da okula hazır oluşu kolaylaştırmaktadır. Okulun getirdiği gereklilikler değerlendirilirken göz önünde bulundurulması gereken birçok faktörler vardır.
Bu Faktörler Nelerdir?
Birinci faktör çocuğun anneden ayrılabilmesidir. Birçok aile bu kademeyi anaokuluna başladığı süreçte yaşasa da, birçoğu da hala maddi imkansızlıklar ve bir grup sorunlar hasebiyle çocuklarını direkt olarak ilkokula başlatmaktadır. İşte bu durumlarda çocuk birinci sefer anneden ayrılacaksa anneler zorluk yaşayabiliyorlar. Okul kapısında ağlama nöbetleri, anneyi kaybedeceği kanıları çocuğun içini kemiriyor ve çocuk okula gitmek istemeyebiliyor. Bu devirde ailelerin bilerek yahut bilmeyerek yanlış davranışları sonucu çocuklarda okul fobisinin yeri hazırlanıyor. Okul olgunluğu için çocuğun gelişiminin bir periyodu olan ayrışma- bireyleşme evresini sıkıntısız atlatmış olması beklenir.
İkinci faktör çocuğun otoriteye gösterdiği reaksiyonlardır. Çocuklardan öğretmenleri bir şeyler yapmalarını buyurur, birden fazla vakitte emreder. Birtakım çocuklar aile içerisinde itaat edebilmeyi, otoriteyi kabul edememişlerse, aile yeteri kadar çocuk üzerinde gerekli otoriteyi (burada kast edilen katı bir tavır değildir) olamamışsa, çocuk ebeveynlerinin isteklerini yapmıyorsa ve daima olarak inatlaşıyorsa bu çocuklar okula başladıklarında davranış sorunları yüzünden çok büyük sorunlar yaşayabilmektedirler. Bu özellikleri okula başlamadan evvel fark edilmeli ve tedavi arayışında bulunulmalıdır. Çocuğun okula hazır oluş için gerekli yansısı, istediğini karşı tarafa inatlaşmadan anlatması ve gerekli bir kahrı varsa da çekinmeden bağlantı kurarak öğretmeniyle paylaşmasıdır.
Üçüncü faktör çocuğun bir müddetliğine hareketlerini denetim altına alabiliyor olması ve erteleyebilmesidir. İlkokul eğitimi anaokulu eğitiminden uzayan ders saati ile de farklılaşır. Uzun ders saatlerinde yerinden hiç kalkmadan oturması, tuvaletini nispeten belli bir müddet tutması gerekir. Tuvalet ile ilgili sorun yaşayan çocukların okuldan daha çok soğudukları muhakkaktır. Tuvaletini tutamayan çocuk bazen öğretmenlerinden müsaade alıp gidemez ve alt ıslatma görülür. Altını ıslatan çocuk arkadaşları tarafından zalimce eleştirilebilir. Bu da özgüvenini kırar. Tuvaleti kendi başına kullanabiliyor olması da çocuktan beklenilen davranıştır. Hasebiyle nispeten tuvalet sorununun okula başlamadan evvel çözülmüş olması beklenir.
Dördüncü faktör çocuğun yaş seviyesine uygun hareketliliğinin olmasıdır. Birtakım çocuklar zihinsel ve ruhsal olarak gelişirken, dürtüsellikleri baki kalabilir. Buradaki hareketliliğin yaş seviyesine uygun olması bizim için değerlidir. Şayet çocuğunuz hareketlerini kısıtlayamıyor ve isteklerini erteleyemiyorsa, çok hareketliyse, dikkat müddeti kısaysa bu okula başlamadan kesinlikle bir uzmanla değerlendirilmelidir. Çocuklar yaşına uygun olmayan hareketlilik gösterse de okula başlamadan bu hareketliliğin sebebi araştırılmaya başlanabilir ve daha farklı önlemler alınabilir.
Beşinci faktör el marifetlerinin, kalem tutabilmenin ve kalem ile makul haller yapabilmenin, yani ince motor maharetlerin gelişmiş olması gerekmektedir. İnce motor faaliyetleri gelişmeyen çocuklar yazı yazarken de zorlanmaya devam ederler. Ödev yaparken zorlanırlar. Yaşıtlarından fazla zorlanma onları okuldan, derslerden soğutabilir. Münasebetiyle hünerleri okula başlamadan Mayıs, Haziran ayları üzere belirlenmeli, eksiklik varsa bu yaz aylarında takviye ile giderilmelidir. Bu periyot eksiklikleri kapatmak için bulunmayacak bir fırsattır.
Altıncı faktör lisan gelişimidir. Çocuğun konuşarak isteklerini anlatabiliyor olması kıymetlidir. Çocuğun konuşma ile ilgili bir manisi varsa bu evvelce belirlenip öğretmenleri ile paylaşılmalıdır. Lisan gelişimi yaşına uygun olmayan çocuklarda okuma öğrenmede de kasvetler görülmektedir.
Yedinci faktör çocukların uzunluğunun, kilosunun, fizikî özelliklerinin ve yaşının okul için uygun olup olmadığının incelenmesidir. Kimi çocuklar yaşıtlarından fizikî yapı prestiji ile o kadar minyon ve o kadar çelimsiz olurlar ki, başka çocukların kendisini incitebileceğini düşünebilirler. Okul ortamı, kantin, ve okul çıkışlarında öğrencilerin dağılmasıyla oluşan kalabalıkta ziyan göreceğini düşünerek çok çekimser davranırlar. Bu faktörler kıymetsiz üzere görünse de bizler çocukları her alanda düşünüyoruz ve onların azamî uygunluk hallerini önemsiyoruz.
Okula Hazır Olup Olmadığı Nasıl Değerlendirilmelidir?
Çocuğun okula hazır olup olmadığı öncelikle bir uzman ile belirlenmelidir. Bu noktada şahsî olarak uyguladığım programı anlatacağım:
İlk olarak aileden çocuk ile ilgili, çocuğun şimdiki yaşına kadar ki klinik hikayesi alınır. Annenin hamilelik öncesi devrinden, doğumuna, doğum sonrasındaki gelişim basamaklarına kadar detaylı bilgi alınır.
İkinci basamakta çocuğa bir batarya halinde testler uygulanır. Bu test bataryasının içerisinde, Denver II Gelişimsel Tarama Testi, Frostig Görsel Algı Testi, Metropolitan Okul Olgunluğu Testi, Ankara Gelişimsel Tarama Testi, Marmara İlköğretime Hazır Oluş Testi üzere muhtaçlığa nazaran de yapılacak testler vardır.
Üçüncü basamakta çocuğun ruhsal işleyişini anlamak ismine oyunla ve projektif yollarla çalışmalar yapılır. Okul hakkındaki kanıları konuşulur.
Bütün yapılan çalışmaların sonuçları ailelere sunulur. Geri bildirimler alan ailelerin çocuklarına okul kavramını anlatmalarını, bu süreçte kendilerini nelerin beklediğini anlatmaları istenir. Ailenin asla yapmaması gereken davranışlarında altı çizilir. Çocuk okula hazırlanmış olur.
Basamaklardan kimilerinde sorun çıkarsa, çocuğun desteklenmesi gereken hünerleri varsa, bu hünerlere dair bir gelişim destekleme programı oluşturulur. Aile, uzman, varsa anaokulu öğretmeni iş birliği içerisinde çalışılarak çocuğun eksiklikleri giderilir.
Tüm süreçler problemsiz ise çocuklarda ilkokula ve eğitim öğretim hayatlarına problemsiz bir giriş yaparlar. Her anne ve babanın isteyebileceği en hoş şeylerden biride, çocuklarının memnun ve uyumlu bir formda “okul”lu olduğunu görmektir.
Çocuğunuzun okula hazır olup olmadığını bir uzman dayanağı ile belirlemek isterseniz detaylı bilgi için bağlantı adreslerinden ulaşabilirsiniz. Bütün çocuklarımıza yeni eğitim öğretim yılında muvaffakiyetler dilerim.
Uzm. Psk. Melda EROĞLU
Klinik Psikolog
