1. Saklı Yas Nedir?
Saklı yas, bireyin yaşadığı kaybın toplumsal olarak kabul edilmediği ya da yas tutma hakkının tanınmadığı durumlardır. Bu kayıplar şunlar olabilir:
– Saklı bir bağ sona erdiğinde yaşanan kayıp
– Evcil hayvan vefatı (bazı etraflarda küçümsenir)
– Düşük, kürtaj yahut infertilite deneyimleri
– Ruh sıhhati nedeniyle yaşanan iş kayıpları
– Hayatta olan lakin kaybedilmiş hissedilen ebeveynler
– Göç, taşınma yahut kimlik kayıpları
2. Neden Bâtın Kalır?
Toplumun kimi kayıpları “gerçek kayıp” olarak görmemesi, bireyin yasını lisana getirmesini pürüzler. Bu da kişinin yalnız hissetmesine, hislerini bastırmasına ve süreci sağlıklı yaşayamamasına neden olur.
3. Bâtın Yasın Belirtileri
– Ağır ve açıklanamayan hüzün
– İçsel suçluluk yahut utanç
– Toplumdan uzaklaşma
– Uyku ve yeme bozuklukları
– Bastırılmış öfke ve sık sık ağlama nöbetleri
4. Terapötik Süreçte Ele Alınması
Kapalı yas, tabir edilemeyen bir duygusal yük oluşturur. Terapist bu süreçte:
– Danışanın kaybını tanımlamasına yardımcı olur
– Kaybın manasını keşfetmesini sağlar
– Yasın legalleştirilmesi için inançlı bir alan sunar
– Anlatı terapisi ile kaybın öyküsünü tekrar yazma imkânı verir
– Yasın evrelerini (inkâr, öfke, pazarlık, depresyon, kabullenme) danışanla birlikte çalışır
5. Bireyin İçsel Süreci
Zımnî yas yaşayan bireyler, kendilerini “aşırı hassas” ya da “abartan” biri üzere görebilir. Meğer bu yas, toplumsal olarak görünmese bile ruhsal olarak gerçektir. Kişi evvel kendi yasına şefkatle yaklaşmalı, akabinde bunu anlatabileceği inançlı bağlar oluşturmalıdır.
6. Toplumsal Duyarsızlık ve Şifanın Önündeki Engeller
Toplumun yas sürecine gösterdiği sabırsızlık, bireyin düzgünleşmesini zorlaştırır. “Hâlâ atlatamadın mı?”, “Daha berbatları var” üzere cümleler, saklı yası daha da derinleştirir. Bu noktada ruhsal dayanak, bireyin hislerini sahiplenmesine yardımcı olur.
Sonuç olarak, her kayıp görünür olmayabilir lakin her yas gerçektir. Zımnî yas, lisana gelemediği için ağırlaşır. Psikoterapi bu sessiz yükü konuşulabilir hale getirerek bireye duygusal bir hafiflik sunar.
Hazırlayan: Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
