Kusurluluk Şeması: ‘Ben Eksik Biriyim’ İnancının Hayatı Sabote Etmesi

1. Kusurluluk Şeması Nedir?
Şema terapiye nazaran kusurluluk/utanç şeması, bireyin kendini eksik, bedelsiz, yetersiz ya da utanılacak biri olarak görmesiyle oluşur. Çoklukla şu niyetlerle kendini gösterir:
– “Gerçek beni görürlerse terk ederler”
– “Beni seven herkes bir gün gider”
– “Kimse beni olduğum üzere sevmez”

2. Kökenleri
Kusurluluk şeması çoklukla çocuklukta oluşur. Şu tecrübeler şemayı besleyebilir:
– Daima eleştirilmek, aşağılanmak
– Şartlı sevgi (sadece başarılı ya da uslu olduğunda kabul görmek)
– İhmal edilmek yahut fiziksel/emotional istismar
– Kardeşle kıyaslanma
– Ailede sevgi göstermeyen ya da hislerini söz etmeyen ebeveynler

3. Şemanın Gündelik Hayata Etkileri
– Bağlantılarda çok verici olma ve kendini kanıtlama ihtiyacı
– Tenkide karşı çok hassasiyet
– Başarıyı sabote etme ya da başarıyı değersizleştirme
– Utanma ve toplumsal ortamlarda geri çekilme
– Kendini daima hatalı hissetme

4. Kusurluluk Şeması ve Partner Seçimi
Bu şemaya sahip bireyler ekseriyetle duygusal olarak ulaşılmaz ya da eleştirel partnerler seçerler. Zira bilinçdışı seviyede tanıdık olanı (eleştiren, sevgisini esirgeyen figürü) tekrar ederler. Böylelikle hem şema tetiklenir hem de tekrar yaşanır.

5. Terapötik Müdahale
Kusurluluk şeması derin ve dirençli olabilir lakin terapiyle dönüştürülebilir:
– Şemanın kökeni ve tekrar eden kalıplar fark edilir
– İçsel çocukla çalışma yapılır
– Danışanın güçlü ve sevilebilir tarafları fark ettirilir
– Şema odaklı rol oyunları ve tekrar ebeveynlik teknikleri uygulanır
– Bilişsel yine yapılandırma ile “Ben yeterliyim” inancı güçlendirilir

6. Dönüşümün İşaretleri
– “Kusurlarım beni insan yapar” anlayışının gelişmesi
– Sağlıklı sonlar koyabilme
– Olumlu geri bildirimleri içselleştirebilme
– Şefkatle kendine yaklaşma
– Tenkitle baş etmede güçlenme

Sonuç olarak, kusurluluk şeması bireyin omurundaki birçok alakayı ve kararı etkileyen görünmez bir el üzeredir. Lakin bu el, psikoterapiyle fark edildikçe gücünü kaybeder. Danışan, “kusurlu” değil; insan olduğunu kabul ederek, kendini sevmeyi yine öğrenir.

Hazırlayan: Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz