İlişkilerde çok özveri gösteren bireyler çoklukla kendi gereksinimlerini ikinci plana atar, partnerini mutlu etmeyi önceliklendirir. Bu davranış biçimi, sevgi göstergesi olarak algılansa da; sonların silikleşmesine ve bireyin vakitle kendisini tanıyamamasına neden olabilir. ‘Yeter ki o memnun olsun’ bakış açısı, öz benliği eriten bir kalıba dönüşebilir.
Psikodinamik bakış açısıyla değerlendirildiğinde, bu özveri eğilimi çoğunlukla çocukluk devrinde şekillenir. Bilhassa şartlı sevgiye maruz kalan bireyler, sevilmek için efor göstermeleri gerektiğini öğrenir. Bu öğrenme biçimi, yetişkinlikte de sürer ve birey kendini lakin ‘veren’, ‘feda eden’, ‘yok sayan’ biri olduğunda kıymetli hisseder.
Aşırı özveri gösteren bireylerde sıkça gözlemlenen birtakım belirtiler şunlardır:
– Hayır diyememe ve hudut koyamama
– Partnerin gereksinimlerini kendisininkinden üstün tutma
– Onay ve takdir alma gereksiniminin çok olması
– Reddedilme ya da terk edilme korkusu
– Alakayı sürdürebilmek için kendinden ödün verme
Bu dinamikler uzun vadede bireyin özsaygısını zayıflatır, içsel öfkeye ve duygusal tükenmişliğe yol açabilir. Ayrıyeten bu çeşit ilgilerde karşı taraf da çoklukla hudut tanımayan bir alma eğilimi geliştirir ve dengesizlik büyür.
Psikoterapi süreci, bireyin bu özveri kalıplarını fark etmesi ve sorgulaması açısından çok kıymetlidir. Danışan, ‘neden daima ben veriyorum?’ sorusunu derinlemesine keşfettiğinde, altında yatan değersizlik şemaları, onay bağımlılığı ve kaybetme endişesiyle yüzleşme bahtı bulur. Şema terapi, içsel çocuk çalışmaları ve öz-şefkat uygulamaları bu süreçte tesirli araçlardır.
Sağlıklı bir ilgide, sevgi ve özveri elbette vardır; fakat bu durum karşılıklılık temelinde, bireyin benliğini koruyarak sürdürülmelidir. Kendi muhtaçlıklarını tanımak, tabir etmek ve hudut koyabilmek; alakada eşitliği ve içsel dengeyi muhafazanın anahtarıdır.
Sonuç olarak, bağlarda çok özveri bir fazilet değil, birden fazla vakit bir baş etme biçimi ya da öğrenilmiş bir zorunluluktur. Sevgi ismi altında kendini yok sayan bireylerin, öncelikle kendileriyle sevgi dolu bir alaka kurmaları gerekir. Zira gerçek sevgi, kendini feda ederek değil, birlikte var olarak büyür.
Hazırlayan: Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
