Yas Yalnızca Mevtle Gelmez: Bitmiş İlgiler, İş Kaybı ve Hayal Kırıklıklarının Yas Süreci

“Yas” sözü duyulduğunda birden fazla kişinin aklına birinci olarak bir yakınını kaybetmek gelir. Meğer ruhsal gerçeklik bize öbür bir tablo sunar: Yas yalnızca ölümlerle sonlu değildir. Bazen bir ilginin bitişi, bazen kaybedilen bir iş, bazen de gerçekleşmeyen bir hayal bile bir yas sürecini tetikleyebilir. Üstelik bu yaslar birden fazla vakit görünmezdir; zira toplum bu tıp kayıpları ‘gerçek’ yas olarak tanımaz. Ancak insan zihni ve ruhu her çeşit kaybı ciddiye alır.

Ölüm Dışındaki Kayıplar Nelerdir?

1. Biten Alakalar:

Uzun müddettir içinde olduğunuz bir münasebetin bitmesi, yalnızca o kişiyi değil, birlikte kurduğunuz hayalleri de kaybetmek manasına gelir.
“Evleniriz sanmıştım…”
“Beni bu türlü seven birini bir daha bulamam…”
Alaka sonlandıktan sonra bu üzere cümleler zihni işgal etmeye başlar. Ve kişi yalnızca bir aşkı değil, kimliğinin bir kesimini da yitirir. Bu bir yas sürecidir.

2. İş Kaybı:

Sadece maaşınızı değil; toplumsal kimliğinizi, rutininizi, aidiyet hissinizi ve özgüveninizi de kaybedersiniz.
“Ben artık kimim?” sorusu, işten çıkarılan pek çok kişinin zihninde yankılanır. Bilhassa çok emek verilen, idealize edilmiş bir işse, bu kayıp adeta bir ‘psikolojik çöküş’ yaratabilir.

3. Hayal Kırıklıkları ve Boşa Çıkan Emekler:

Bazı kayıplar hiçbir vakit tam olarak yaşanmamış şeylerle ilgilidir:

• Bir türlü gerçekleşmeyen çocuk sahibi olma dileği,

• Akademik ya da mesleksel gayelerin boşa çıkması,

• Yıllarca gayret gösterilen bir sürecin sona ermesi…

Bu tıp hayal kırıklıkları birden fazla vakit bastırılır, küçümsenir. Meğer kişi içten içe büyük bir yas yaşamaktadır.

4. Taşınmak, Göç Etmek, Hayat Biçimi Değişimi:

Bambaşka bir kente ya da ülkeye taşınmak, kendi lisanınızı konuşamamak, alışkın olduğunuz yerlerden uzak düşmek…
Bunlar da ‘küçük kayıplar’ üzere görünse de, kişinin aidiyet hissini zedeler. Bu değişimler sırasında kişi hem eski hayatına hem de eski benliğine veda etmek zorunda kalır.

5. Sağlık Kaybı:

Kronik bir hastalık, bir ameliyat, vücudun ya da zihnin hudutlarının değişmesi…
Kişi yalnızca sıhhatini değil, eski yaşantısını ve hareket özgürlüğünü de kaybeder. Toplum “hayatta kalmak”la ilgilenirken, kişi “eski haline duyduğu özlem”le baş başa kalır.

Görünmeyen Yasın Sessiz Yükü

Bu cins kayıpların ortak noktası şudur: Toplum tarafından birden fazla vakit tanınmazlar.
Bu yüzden kişi kendisine bile acı çekme müsaadesi veremez.
“Abartıyorum galiba…”
“Bu kadar üzülmeye gerek yok…”
“Başkaları daha makûs durumda…”
Bu iç sesler, yasın sağlıklı bir halde yaşanmasını pürüzler. Lakin söz edilemeyen yas, bastırılır ve vakitle öteki ruhsal belirtilerle kendini gösterir:

• Sürekli yorgunluk,

• Anlam yitimi,

• İlişkilerde kırılganlık,

• Kaygı artışı ve duygusal tepkisellik…

Ne Yapabilirsiniz?

• Kayıplarınızı isimlendirin. Bir şeyin ismini koymak, onu güzelleştirme sürecini başlatır.

• Kendinize yas müsaadesi verin. Her kayıp, hissedilmeyi ve onurlandırılmayı hak eder.

• Duygularınızı bastırmak yerine yaşayın. Istırap, öfke, kırgınlık… Bunlar süreksiz ancak gerekli hislerdir.

• Yalnız değilsiniz. Zorlandığınızda, bir uzmandan takviye almayı ihmal etmeyin.

Sonuç

Yas, yalnızca bir kişinin gerisinden değil, bir ihtimalin, bir devrin ya da bir kimliğin akabinde da yaşanır. Ruhsal olarak bir şeyi kaybettiğinizde hissettikleriniz geçerli ve gerçektir. Güzelleşmenin birinci adımı, kaybınızı tanımakla başlar. Ruhsal olarak yaşadığınız kaybı adlandıramamak, güzelleşmeyi de geciktirir.