Duvarlar, Fırtınalar ve Bağlarda Görünmez Danslar

Duvarlar, Fırtınalar ve Alakalarda Görünmez Danslar

İlişkiler, yalnızca iki insanın değil, iki çocukluk hikayesinin de buluştuğu alanlardır. Her birey, kendi geçmişinden getirdiği tecrübeleri, öğrendiği baş etme yollarını ve duygusal muhtaçlıklarını farkında olmadan bağa taşır. Bu nedenle, bir çiftin bugün yaşadığı çatışmalar, birden fazla vakit bugüne değil, dünün yaralarına dairdir.

Bazı bağlantılarda partnerlerden biri, kendini korumak için duvarlar ören, hislerini içe atan ve konuşmak yerine sessizleşen bir yapıya sahiptir. Oburu ise tam aksisi, daha dışa dönük, sesini yükselten, görülmek ve duyulmak için fırtına üzere esen bir yapıda olabilir. Bu iki uç, bir ortaya geldiğinde ortaya dinamik lakin zorlayıcı bir dans çıkar.

Bağlanma Tarzları: Çocukluktan İlişkilere

Bağlanma teorisine nazaran, çocukken bakım verenlerle kurduğumuz alaka biçimi, yetişkinlikte romantik bağlantılarımıza de yansır.

• Kaçıngan bağlanan birey, çocukken duygusal muhtaçlıkları gereğince karşılanmadığında, hayal kırıklığı yaşamamak için kendini geri çeker, hislerini bastırır, görmezden gelir.

  • Yetişkinlikte “güçlü, sakin, mesafeli” görünür fakat aslında yakınlık korkusu taşır.

  • Tartışmalar, ağır hisler onda tehdit algısı yaratır. Bu nedenle, geri çekilmek ya da duvar örmek, onun kendini müdafaa formülüdür.

• Kaygılı bağlanan birey ise çocukken sevgi ve ilgiye ulaşmak için daha çok çabalamak zorunda kalmıştır.

  • Yetişkinlikte partnerinin sessizliği ya da arası onda terk edilme korkusunu tetikler.

  • Bu dert, onu daha çok konuşmaya, daha çok talep etmeye, hatta vakit zaman öfkelenmeye iter.

Bu iki tarz bir ortaya geldiğinde, ortaya Gottman’ın araştırmalarında da sıkça gördüğü “takipçi – kaçan” döngüsü çıkar.

• Kaygılı partner, yakınlık arayışıyla yaklaşır, talep eder, sorar.

• Kaçıngan partner, kendini baskı altında hisseder ve geri çekilir, susar, duvar örer.

• Geri çekildikçe dertli partnerin korkusu artar, sesi yükselir.

• Sesi yükseldikçe kaçıngan partner daha da kapanır.

Bu, tabiatıyla oluşan bir dans gibidir ve her iki taraf da aslında birbirini incitmek istemez.
Fakat her ikisinin de davranışı, başkasının en derin korkusunu farkında olmadan tetikler.

Gottman’ın “Duvar Örme” Kavramı

John Gottman, münasebetler üzerine yaptığı uzun periyodik araştırmalarda, bilhassa bir partnerin tartışma sırasında duvar örmesini (stonewalling) en güçlü yıkıcı işaretlerden biri olarak tanımlar.

• Duvar örme, çoklukla sessizlik, yüz ifadesizliği, göz temasından kaçınma, mevzuyu kapatma, kestirip atma, odadan çıkma üzere davranışlarla kendini gösterir.

• Dışarıdan sakinlik üzere görünse de aslında kişinin içsel yoğunluğunun çok arttığı bir andır.

  • Kalp atışları hızlanır, zihni kapanır, hislerini düzenleyemez hale gelir.

  • Bu yüzden de konuşamaz ve kendini geri çeker.

Gottman’a nazaran duvar örme, ilişkiyi en çok zorlayan davranışlardan biridir, zira karşı taraf için “görülmeme ve yok sayılma” hissini tetikler.
Bu, bilhassa korkulu bağlanan bireylerde çok güçlü bir öfke ve çaresizlik yaratır.
İşte bu noktada fırtına kopar:

• Kaygılı partner bağırarak, sitem ederek, tekrar tekrar konuşarak bağlantı kurmaya çalışır.

• Ama duvar örmüş olan partner bunu daha büyük bir tehdit olarak algılar ve daha da kapanır.

Sonuçta, her iki taraf da kendini yalnız ve anlaşılmamış hisseder.

Görünmeyen Kökler

Bu döngüyü anlamak için bugünkü davranışların kökenine bakmak değerlidir.

• Kaçıngan partnerin sessizliği “seni önemsemiyorum” iletisi değildir.

  • Aslında “Eğer hislerimi açarsam, tekrar incineceğim.” kaygısının sonucudur.

  • Çocukken hislerine karşılık bulamadığı için sessizlik, onun hayatta kalma stratejisi olmuştur.

• Kaygılı partnerin yükselen sesi ise öfke değil, çaresizliktir.

  • “Beni duy! Beni gör!” davetinin biraz sertleşmiş halidir.

  • Çocukken gereğince dinlenmediğinde, görülmek için daha çok çabalaması gerektiğini öğrenmiştir.

Yani bu çatışmalar, birden fazla vakit bugünkü kişilikten değil, geçmişin görünmez izlerinden kaynaklanır.

İlişkilerin Dansı

İlişkilerdeki en değişik paradokslardan biri şudur:

• Kaygılı partner, duvarların yıkılmasını ister lakin bağırarak yaklaşır.

• Kaçıngan partner, sessizliğiyle sakinliği korumaya çalışır fakat bu sessizlik başkasını çıldırmanın eşiğine getirir.

Her iki taraf da aslında yakınlık ister, fakat kullandıkları yollar tam zıddı tesir yaratır.
Bu yüzden bu döngü, her tartışmada kendini tekrarlar ve çift giderek duygusal mesafe yaşar.

Gottman’ın araştırmalarında en keyifli çiftler bile vakit zaman çatışır.
Fark yaratan, çatışmanın varlığı değil, çatışmanın nasıl yönetildiğidir.
Duvar örme ve fırtına üzere reaksiyonlar, ilgiye ziyan verir zira bir noktadan sonra güven hissini aşındırır.

Görülmek ve İnançta Hissetmek

Her insanın en temel iki muhtaçlığı vardır: görülmek ve güvende hissetmek.

• Kaygılı partner, “Beni gör, hislerimi fark et” diye bağırır.

• Kaçıngan partner, “Beni zorlamadan yanımda ol, beni inançta hissettir” diye sessizce fısıldar.

İlişkiyi uygunlaştıran şey, bu iki gereksinimin fark edilmesi ve kabul edilmesidir.

Zira ne fırtına aslında yıkmak ister, ne de kale yalnız kalmak ister…

Birbirlerinin dehşetlerini anladıklarında, bu görünmez dans birbirini inciten bir kısır döngü olmaktan çıkar, yavaş yavaş şefkatli bir uyuma dönüşebilir.