Ölüm kavramına kısaca ömrün sonu desek de, yas tanımlanması ve fonksiyonları açısından kalan için güzelleşmenin gereği, sağlıklı bir halde yaşamaya devam edebilmenin yine mümkün kılındığı evreleri olan sağlıklı bir süreçtir. O yüzden yakınını kaybetmiş birine “üzülme” demek, ani bir düzgünlük dilemek çok gerçekçi değildir.
Yas; kaybın geri dönüşsüz bir yol olduğunu kabule geçmek için kişinin üzülebildiği kadar üzülmeye hakkı olan bir süreçtir.
Pekala bir çocuk için nasıldır bir yakının kaybıyla karşılaşmak?
Çocuk içinde bulunduğu yaşın şimdi desteklemediği bir anlayışa sahip olamaz. Tam da bu yüzden hangi yaşta mevt nasıl algılanır bilmekte yarar var.
0-2 Yaş: Bu devirde yaşanacak bir kayıp, bebek tarafından direkt algılanmaz. Bağlandığı kişinin eksikliğini ve yokluğunun acısını hisseder ve ağlayarak protesto eder. Oyuncaklara ve beslenmeye karşı ilgisizleşir. Çocuğun tertibi bozulmadan fizyolojik ve duygusal muhtaçlıkları karşılanmalıdır. Sarılmak, ninniler söylemek yoksunluğun acısını paylaşmak için tesirli olacaktır.
2-5 Yaş: Somut düşündükleri bu devirde çocuğa soyut açıklamalardan kaçınılmalıdır. Uzun bir seyahate çıktı, uyudu, gitti, Allah yanına aldı üzere açıklamalar soyuttur ve çocuğa sağlıklı bir biçimde etki etmez.
5-12 Yaş: Vefat kavramını anlamaya başlar lakin geri dönülmezliği anlamayabilir.
Vefatın üniversalliği, kaçınılmazlığı anlaşılmaya başlanır.
12-18 Yaş: Vefat kavramına felsefi bakış açısı, ergen için dikkat edilmesini gerektirir.
Bu süreçte ergen çok fazla yalnız bırakılmamalıdır.
Çocuğa mevt; en kısa müddette, kendi güvendiği, inançta hissettiği alanda ve duygusal olarak yakın olduğu ve güvendiği biri tarafından ve gerçeği tabir eder halde söylenmelidir. Uzman takviyesi fakat nasıl söyleyelim notasında tercih edilebilir ya da daha sonraki süreçlerde takviye almak formunda olabilir. Hiç tanımadığı birinin var olduğu bir ortam tercih edilmemelidir.
Yaşın göz önünde bulundurulması gerçeğin çarpıtılmaması değerlidir. “Öldü” demekten çekinilmemeli ve geri dönmeyeceği söz edilmelidir. Korkutmadan, vefatla ilgili sorduğu sorulara tekrar yanlışsız bilgi ve yaşının gereksinimine uygun açıklama ile karşılanmalıdır.
Sözlerimiz tükendiğinde, çocuk anlamakta zorlandığı bir notaya geldiğinde sakin bir halla bunun karşılığını sonra konuşabileceğimizi söylemek gerekir.
Yanıtı bilmediğiniz noktada bunu ben de bilmiyorum demek hakikat bir yaklaşımdır.
Bir daha onu göremeyeceğiz, özlediğimizde onunla ilgili konuşabiliriz, fotoğraflarına bakabiliriz biçiminde olumlu sonuçlanan cümleler kurmaya çalışalım.
Bu sırada duygulanabilir, göz yaşı dökebilir ve kendi hissimizi tabir edebiliriz.
Güçlü durmak güya üzülmüyormuş üzere yapmaya gerek yoktur. Her çocuğun farklı reaksiyon verebileceğini ve bilhassa ebeveyn kaybında inanç kaybı oluşacağından daima bir yetişkin refakatı değerlidir.
Şayet çocuk cenaze merasimine katılmak istiyorsa; cenazeye katılabilir fakat kimsenin çok ağır yas yansıları vermeyeceğinden emin olunmalıdır.
Çocukların bulunduğu ortamdan uzaklaştırılması uygun bir seçenek değildir. Cenaze sürecinden uzakta keyifli olacağı bir ortama çekilmemelidir. Hayat gerçeğine uygun olarak ortamında kalması ve sürece dahil olması sağlıklıdır.
Çocuğun tasa ve telaşları geçiştirilmemelidir. Ağlamasına müsaade verilmeli, hislerin sözüne alan yaratmalıdır. Kaybın gerisinden yeni kayıplar yaşamaktan dert duyabilir.
Burada ona
“Bir gün hepimiz öleceğiz lakin önümüzde uzun bir hayat var.”
iletisini verebilmek ve şimdide inançta hissetmesi için desteklemek kıymetlidir.
