Bir alakayı neden seçtiğimizi, neden birebir yerden yaralandığımızı ya da neden tekrar tekrar misal biçimde hayal kırıklığı yaşadığımızı birçok vakit anlamlandıramayız. Halbuki psikodinamik kurama nazaran münasebetler tesadüf değildir. Her ilgi, çocuklukta yazılmış bir senaryonun yeni bir sahnesidir.
Freud, bireyin geçmiş ilişkisel tecrübelerini farkında olmadan bugünkü alakalarına taşıdığını “aktarım” kavramı ile açıklar (Freud, 1912/2005). Kişi sadece karşısındaki kişiyi değil, kendi içindeki eski obje temsillerini de bağa getirir. Böylelikle partner, birden fazla vakit bugünün şahsı olmaktan çıkar; çocuklukta tamamlanmamış bir bağlantının temsilcisi hâline gelir.
⸻
İlgi, İçsel Objelerin Sahnesidir
Obje münasebetleri kuramına nazaran birey, sadece beşerlerle değil; onların ruhsallıkta bıraktığı temsillerle münasebet kurar. Fairbairn, bireyin sevgi objesini kaybetmemek ismine acı veren bağları bile iç dünyasında tutabildiğini ve bu bağlantıların yetişkinlikte tekrar tekrar sahnelendiğini belirtir (Fairbairn, 1952).
Bu nedenle birtakım bireyler:
• Daima uzak partnerleri seçer,
• Bedelsiz hissettiren ilgilerde kalır,
• Kendini terk eden şahıslarla bağ kurar.
Bu seçimler şuurlu değildir; iç dünyada tanıdık olanın inançlı hissettirmesiyle ilgilidir.
⸻
Bağlanma mı, Bağımlılık mı?
Winnicott’a nazaran sağlıklı bağlantı, iki başka benliğin bir ortada kalabildiği bir alanda mümkün olur (Winnicott, 1965). Lakin çocuklukta gereğince “tutulamamış” bireyler, münasebette farklı kalabilmeyi değil, kaybolmamayı öğrenir.
Bu şahıslar için alaka:
• Birliktelik değil, tutunma biçimidir.
• Yakınlık değil, varlığını muhafaza gayretidir.
Bu nedenle ayrılıklar sadece bir kayıp değil, benliğin dağılması üzere yaşanır.
⸻
Tekrarlama Zaruriliği: Birebir Öykü, Farklı Yüzler
Freud’un “tekrarlama zorunluluğu” olarak tanımladığı bu olgu, bireyin çözülmemiş çatışmalarını farklı bireylerle tekrar yaşamasına neden olur (Freud, 1920/2011).
Bu tekrarlar birden fazla vakit şu cümlelerle tabir edilir:
“Neden daima birebir tip insanları seçiyorum?”
“Her ilgi başta hoş, sonra tıpkı yere geliyor.”
Aslında gelen yer yeni değildir; tanıdıktır.
⸻
Terapötik Alaka: Senaryonun Yine Yazıldığı Yer
Psikodinamik terapide münasebet sırf konuşulan bir husus değil, yaşanan bir tecrübedir. Danışan, çocuklukta kuramadığı bağları terapötik bağlantıda tekrar dener. Terapist, danışanın eski bağlantı örüntülerini bugünün bağlamında fark etmesine ve dönüştürmesine alan açar.
Kernberg, terapötik alakanın bireyin içsel obje dünyasını yine yapılandırma potansiyeline sahip olduğunu vurgular (Kernberg, 1984). İlgi artık baht olmaktan çıkar; öğrenilebilir ve değiştirilebilir bir alana dönüşür.
⸻
Sonuç
Münasebetler, bugünün kıssası üzere görünür; meğer birden fazla vakit geçmişin devamıdır. Kimi sevdiğimiz, kime tutunduğumuz ve kime kızamadığımız… hepsi bir vakitler kurulmuş, yarım kalmış ya da hiç yaşanamamış bağların bugünkü izdüşümüdür.
Bir bağlantıyı anlamak, birden fazla vakit bir insanı değil; bir iç dünyayı tanımaktır.
⸻
Kaynakça (APA 7)
Fairbairn, W. R. D. (1952). Psychoanalytic studies of the personality. Tavistock.
Freud, S. (2005). The dynamics of transference. In The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud (Vol. 12, pp. 97–108). Hogarth Press. (Orijinal çalışma 1912)
Freud, S. (2011). Haz prensibinin ötesinde (Çev. E. Kapkın). Metis Yayınları. (Orijinal çalışma 1920)
Kernberg, O. F. (1984). Severe personality disorders: Psychotherapeutic strategies. Yale University Press.
Winnicott, D. W. (1965). The maturational processes and the facilitating environment. Hogarth Press.
