Beden Algısının Ruhsal Yapılanması
Vücut algısı sadece aynada görülen fizikî bir gerçeklik değildir; erken çocukluk
devrinden itibaren şekillenen zihinsel bir temsildir. Ebeveyn tavırları, akran alakaları,
kültürel bildiriler ve yaşanan duygusal tecrübeler vücut algısının inşasında belirleyici rol
oynar.
Çocuklukta:
Daima eleştirilme
Kıyaslanma
Bedensel özellikler üzerinden kıymet görme
Bireyin vücuduyla kurduğu alakayı zedeleyebilir. Vakitle vücut, “olunması gereken” bir
objeye dönüşür.
Bilişsel Çarpıtmalar ve Algısal Bozulma
Vücut algısı bozukluğunda birey, vücuduna dair bilişsel çarpıtmalar geliştirir. En sık
görülenler:
Seçici dikkat (kusura odaklanma)
Abartma (küçük bir ayrıntısı büyük bir sorun olarak algılama)
Zihin okuma (“Herkes bana bakıyor”)
Ya daima ya hiç düşünme
Bu bilişsel süreçler, bireyin vücuduyla ilgili algısının gerçeklikten giderek uzaklaşmasına
neden olur.
Duygusal Boyut: Utanç ve Kaygı
Vücut algısı bozukluğu birden fazla vakit ağır utanç hissiyle birlikte seyreder. Birey
vücudu nedeniyle:
Görünmekten kaçınır
Toplumsal ortamlarda tasa yaşar
Daima denetim davranışları sergiler
Utanç, vücudu gizleme ya da düzeltme muhtaçlığını artırırken; tasa, vücut algısına yönelik
takıntılı kanıları besler.
Psikodinamik Perspektif
Psikodinamik açıdan vücut algısı bozukluğu, bireyin kendilik kıymetini vücut üzerinden
regüle etme uğraşıdır. Vücuda yüklenen manalar birçok vakit bastırılmış hislerin ve
içsel çatışmaların temsilcisidir.
Vücut:
Denetim edilebilen bir alan
Öfkenin yöneltildiği bir nesne
Yetersizlik hislerinin yansıtıldığı bir yüzey
Haline gelebilir.
Tedavi Yaklaşımları
Vücut algısı bozukluğunun tedavisinde:
Bilişsel Davranışçı Terapi
Şema Terapi
Psikodinamik Terapi
Duygu Odaklı yaklaşımlar
Tesirlidir. Terapide gaye, sadece vücut algısını değiştirmek değil; vücuda yüklenen
manası dönüştürmektir.
Sonuç
Beden algısı bozukluğu, aynadaki imgeden çok zihindeki anlatıyla ilgilidir. Düzgünleşme,
vücudu düzeltmekten değil; vücudu anlamaktan geçer. Birey vücudunu düşman olmaktan
çıkarıp, kendilik tecrübesinin bir kesimi olarak kabul edebildiğinde dönüşüm başlar.
Hazırlayan:
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
