Hiçbir Yere İlişkin Hissedememek: Yetersizlik ve Sevilmeme İnancının Saklı Haritası

Ergenlik periyodunda kristalleşen ve yetişkinliğe kadar uzanan bu ilişkin hissedememe duygusu, aslında bir karakter kusuru değil; çocukluk periyodunda bakımverenle kurulan bağın niteliğinden beslenen derin bir hayatta kalma sistemidir. 

Bağlanma kuramı çerçevesinde, bebeğin hayatta kalabilmesi için en az besin kadar kritik olan duygusal yakınlık arayışının karşılıksız kalması yahut reddedilmesi, ileride bireyin dünyayı güvenilmez, kendisini ise temelde yetersiz kodladığı bir zihinsel harita oluşturur. 

Bu süreçte gelişen “içsel çalışan modeller”, bireyin zihninde sarsılmaz bir sevilmeme inancı inşa eder; kişi sevilmeye kıymet bir varlık olmadığına dair bu yıkıcı fikri bir defa içselleştirdiğinde, girdiği her ortamda reddedilmeyi bekleyen bir gözlemci pozisyonuna düşer. 

Özellikle bakımverenin uzaklıklı yahut kayıtsız tavırlarıyla şekillenen kayıtsız ve dehşetli bağlanma modellerinde birey, bu derin duygusal acıdan korunabilmek için “deaktive edici” (hareketsiz hale getirici) savunma stratejilerini devreye sokar. Bu savunma düzeneği, bireyin hislerini büsbütün bastırarak şizoid gibisi bir duygusal izolasyona 

çekilmesine, yakınlık isteğini reddederek kendisini toplumsal dünyanın dışındaki soğuk bir araya hapsetmesine neden olur. 

Kendisini temelde yetersiz gören birey, bu zayıflığı gizlemek ve yeni bir reddedilme travmasından kaçınmak maksadıyla geçersiz bir “bağımsızlık” maskesi takar; lakin bu maskenin arkasında, kimse tarafından onaylanmayacağı ve asla bir yere tam olarak ilişkin olamayacağı korkusu yatar. 

Bu kronik aidiyet yoksunluğu, bireyin toplumsal ortamlarda iştirakçi olmasını engellediği üzere, majör depresyonun merkezinde yer alan çaresizlik, ümitsizlik ve sevilemezlik döngüsünü besleyen en güçlü yatkınlaştırıcı faktörlerden birine dönüşür. 

Birey, kalabalıklar içinde bulunsa dahi kendi içine ördüğü bu görünmez duvarlar nedeniyle “yabancılaşma” çekmeye devam eder ve bu durum, gerilim anlarında yapan başa çıkma stratejilerinin yerine yıkıcı bir içe kapanmayı getirir. Sonuç olarak, ergenlikte barizleşen ve yetişkinlikte alakaları sarsan bu aidiyet sorunu, sadece süreksiz bir ahenk sorunu değil; bireyin çocukluktan miras aldığı sevilmeme travmasına karşı geliştirdiği bir korunma kalkanıdır. 

Bu sevilmeme ve yetersizlik döngüsünü kırmanın yolu, bireyin bu aralıklı duruşunun aslında geçmişte yaralanmış bağlarını korumak için geliştirdiği bir strateji olduğunu fark etmesinden geçer. Kendi bağlanma örüntülerini ve bu örüntülerin yarattığı “yabancılaşma” hissini çözümleyen bir 

kişi, hem kendisine yönelik şefkatini geri kazanabilir hem de “ait hissedebilmenin” kapısını aralayabilir. 

Bu farkındalık süreci, hem uzmanlar hem de bireyler için sessiz bir çığlığı duymak ve hayata karşı yine inançlı bir destek sunmak ismine hayati bir kıymet taşımaktadır. 

HAZIRLAYAN: 

Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz 

Stajyer Ruhsal Danışman Sümeyye Söylemez