Eleştiri ve Savunma: Alakada Zehir Olan Döngü ve Panzehirleri
(Gottman yaklaşımıyla)
Yakın bağlarda çatışmalar birden fazla vakit içerikten çok iletişim biçimi nedeniyle derinleşir. John Gottman’ın uzun yıllara dayanan araştırmaları, alakaları yıpratan dört temel bağlantı örüntüsünü tanımlar: Eleştiri, Savunma, Aşağılama ve Duvar Örme. Bu metin, bilhassa eleştiri–savunma döngüsüne odaklanır.
Zehir 1: Eleştiri
(Davranıştan kişiliğe kayış)
Eleştiri, bir davranışı tabir etmekten çıkıp kişiliğe yöneldiğinde zehirleyici olur.
Eleştiri birden fazla vakit saldırmak için değil, yükün tek başına taşındığı hissiyle ortaya çıkar. Lakin lisanı sertleştikçe karşı tarafta savunmayı tetikler.
Zehir 2: Savunma
(Sorumluluktan kaçış)
Eleştiriyi tehdit olarak algılayan taraf, birçok vakit savunmaya geçer:
-
gerekçe sunar
-
açıklama yapar
-
niyetini anlatır
-
haklılığını muhafazaya çalışır
“Çiçekleri sulayacaktın, neden sulamadın?”
“Bir sürü işim vardı, görmüyor musun?”
Bu karşılık sakin olabilir, ses yükselmez. Lakin içerik olarak şunu söyler:
Gottman’a nazaran savunma, çatışmayı yatıştırmaz; karşı tarafın duyulma muhtaçlığını daha da artırır.
Döngü Nasıl Alevlenir?
Sorumluluk alınmadığında tenkit sertleşir.
Tenkit sertleştikçe savunma artar.
Taraflar içerikten uzaklaşıp pozisyonlarını korumaya geçer.
Bu noktada artık konuşulan şey çiçekler değildir.
Konuşulan şey şudur:
“Bu bağda yük kimin üzerinde?”
Panzehir 1: Sorumluluk Almak
(Savunmanın panzehiri)
Gottman’a nazaran savunmanın panzehiri sorumluluk almaktır.
Bu, hatası büsbütün üstlenmek değil; kendi hissesini kabul etmektir.
Sorumluluk almak şudur:
Bu cümlede:
-
açıklama yok
-
gerekçe yok
-
savunma yok
Sadece temas vardır.
Önemli bir direnç noktası şudur:
Sorumluluk almak birçok vakit ‘cezalandırılmak’ ya da ‘küçülmek’ üzere algılanır.
Halbuki yetişkin münasebette sorumluluk almak güç kaybı değil, bağlantıyı tutma becerisidir. ÇAtışmalar çözülemz tahminen lakin tekrar eden alaka, bağlantı ve rol örüntüleri biter, geçmişten gelen ve alakanın de zehirlenmesine yol açan roller bırakılır.
Panzehir 2: Yumuşak Başlangıç
(Eleştirinin panzehiri)
Gottman’a nazaran bir konuşma nasıl başlarsa o denli devam eder.
Zehirli başlangıç:
Yumuşak başlangıç:
Bu cümle suçlamaz; duyguyu sahiplenir.
Eleştiriyi gereksinim lisanına çevirir.
Doyumlu Münasebetlerde Ne Farklı?
Gottman’ın araştırmalarına nazaran sağlıklı ve uzun ömürlü münasebetlerde:
-
Taraflar hata karşısında savunmaya geçmek yerine küçük hisselerini alır
-
Sorumluluk almak süratlidir, açıklamalar kısa ya da yoktur
-
Günlük küçük mevzular, kişilik sorununa dönüşmez
-
Amaç haklı çıkmak değil, bağlantıyı onarmaktır
Mutlu ilgilerde şu cümleler daha sık duyulur:
-
“Burada hissem var.”
-
“Bunu atladım.”
-
“Sende nasıl bir tesiri oldu?”
Yakın münasebet,
kimin haklı olduğunu ispat etmek değil,
kimin sorumluluğu alarak temasta kalabildiğidir.
Haklılık duvar örer.
Sorumluluk bağ kurar.
