Mükemmeliyetçilik ve Kendilik Kıymeti – “Yaptıklarım Kadar Mıyım?
Kendilik Pahası ile Muvaffakiyet Ortasındaki İnce Çizgi
Mükemmeliyetçiliğin en temel özelliklerinden biri, bireyin kendilik bedelini performansına bağlamasıdır. Bu yapıdaki bireyler için kıymetli olmak; başarılı olmak, kusur yapmamak ve beklentileri karşılamakla eş manalıdır.
Bu nedenle başarısızlık sadece bir sonuç değil, kişinin kendisine yönelik bir tehdit haline gelir. “Yeterince uygun değilim” kanısı, benlik algısının merkezine yerleşir.
Mükemmeliyetçilik ve Tasa İlişkisi
Mükemmeliyetçi bireylerde telaş seviyesinin yüksek olmasının temel nedeni, daima değerlendirilme hissidir. Kişi sırf öbürleri tarafından değil, kendi içsel standartları tarafından da daima izlenir.
Bu durum, gevşemeyi zorlaştırır ve bedensel gerilim belirtilerine yol açar. Uyku sorunları, kas gerginliği, zihinsel yorgunluk ve dikkat dağınıklığı sık görülür.
Erteleme: Görünmez Bir Savunma Mekanizması
Mükemmeliyetçilik ile erteleme davranışı ortasında güçlü bir bağlantı vardır. Mükemmeliyetçi bireyler, ortaya koydukları işin kusursuz olmayacağı korkusuyla işe başlamayı geciktirebilir.
Bu erteleme tembellik değil, yanılgı yapma korkusuna karşı geliştirilen bir savunmadır. Fakat vakitle suçluluk ve kendine öfke hislerini artırarak kısır bir döngü oluşturur.
Terapötik Süreçte Mükemmeliyetçilikle Çalışmak
Terapi sürecinde mükemmeliyetçilik, bireyin kendisiyle kurduğu bağlantı üzerinden ele alınır. Gaye mükemmeliyetçiliği büsbütün ortadan kaldırmak değil, onun fonksiyonunu fark etmek ve esnetmektir.
Kişinin bedelinin sırf üretkenliği ve başarısıyla sonlu olmadığı deneyimsel olarak çalışılır. Öz-şefkat, bu noktada değerli bir uygunlaştırıcı faktördür. Öz-şefkat geliştikçe içsel eleştirmenin tonu yumuşar.
Sonuç: Gereğince Uygun Olmak
Psikolojik yeterlilik hali, kusursuz olmaktan değil; gereğince âlâ olabilmekten geçer. Mükemmeliyetçilik denetim sağladığını düşündürse de, birden fazla vakit bireyin hayatla kurduğu teması hudutlar.
Gerçek esneklik, kusur yapabilme özgürlüğünü de kapsar. Kişi kendisini sadece sonuçlarıyla değil, eforu ve insanlığıyla da kabul edebildiğinde mükemmeliyetçilik yük olmaktan çıkabilir.
HAZIRLAYAN
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
Psikolog Cansu Hatice Karcıoğlu
