Öz Kontrol Yetisi Ailede Başlar: Şuurlu Ebeveynlik
Ebeveyn tavırları, bir çocuğun dünyayı algılama biçiminden toplumsal marifetlerine, akademik muvaffakiyetinden duygusal dayanıklılığına kadar pek çok alanı şekillendiren en temel yapıdır.
Bilimsel datalar ışığında incelendiğinde, ebeveynlik yaklaşımlarının yalnızca şahsî tercihlerden ibaret olmadığı; eğitim seviyesi, gelir durumu, ailenin sosyo-ekonomik koşulları ve hatta sahip olunan çocuk sayısı üzere somut değişkenlerle sıkı bir bağ içerisinde olduğu görülmektedir. Bilhassa yüksek eğitim düzeyine sahip ve ekonomik refah seviyesi artan ailelerde, çocukla kurulan irtibatın daha rasyonel, destekleyici ve demokratik bir yere oturduğu gözlemlenmektedir.Bu demokratik yaklaşım, çocuğun birey olarak kabul edildiği, kararlarına kıymet verildiği lakin hudutların da net bir biçimde çizildiği sağlıklı bir gelişim ortamı sunar.
Buna rağmen, sosyo-ekonomik imkanların kısıtlı olduğu yahut eğitim seviyesinin düştüğü durumlarda, ebeveynlerin ya çok kısıtlayıcı ve otoriter ya da müdafaa güdüsüyle çocuğun özerkliğini engelleyen çok kollayıcı tavırlara yönelebildiği tespit edilmiştir.
Bu tavırlar ortasındaki istikrar, bilhassa okul öncesi periyottaki çocukların “öz düzenleme” maharetlerinin inşasında kritik bir rol oynar.
Öz düzenleme; bir bireyin kendi hislerini denetim edebilmesi, dikkatini bir işe odaklayabilmesi ve dürtülerini yönetebilmesi yeteneğidir.
Demokratik tavır sergileyen ailelerde büyüyen çocuklar, çalışma belleği ve engelleyici denetim üzere bilişsel sistemlerini daha faal kullanmayı öğrenirken; otoriter yahut çok müdafaacı yaklaşımlar, çocuğun kendi kararlarını verme ve sorumluluk alma kaslarını zayıflatarak bu gelişimsel süreci sekteye uğratabilmektedir.
Süreci destekleyen bir öbür değerli faktör ise okul öncesi eğitimin müddetidir. Kurumsal bir eğitim ortamında geçirilen mühletin uzaması, aileden gelen tavırları pekiştirerek çocuğun toplumsal ve bilişsel esnekliğini artırmaktadır.
Sonuç olarak ebeveynlik, yalnızca sevgi vermek değil, birebir vakitte çocuğun kendi kendini yönetebilen bağımsız bir birey olabilmesi için gerekli olan uygun disiplin ve özgürlük istikrarını kurabilme sanatıdır.
Aile içi tavırların bu şuurla şekillenmesi, çocuğun yalnızca çocukluk devrini değil, tüm yetişkinlik hayatındaki ruhsal sağlamlığını ve muvaffakiyet potansiyelini direkt belirleyen en stratejik yatırımdır.
HAZIRLAYAN : Uzman Klinik Psikolog Mustafa Cem Oğuz Stajyer
Psikolojik Danışman Sümeyye Söylemez
