Psikolojide “Askıda Kalma” Hâli: Ne İleri Gidebilmek Ne Geri Dönebilmek
Askıda kalma, ruhsal olarak donma ile hareket ortasında bir yerde durmaktır. Kişi farkındadır, hatta birden fazla vakit içgörüsü yüksektir. Ne yaşadığını sözlere dökebilir, nedenlerini açıklayabilir. Lakin bu farkındalık davranışa, duyguya ya da bağa dönüşmez. Zihin ilerlerken, hudut sistemi olduğu yerde kalır.
Bu hâl sıklıkla geçmişte yaşanmış ancak tamamlanamamış tecrübelerle alakalıdır. Travmatik olmak zorunda değildir; yarım kalmış bir yas, tabir edilememiş bir öfke, alınmamış bir karar ya da ertelenmiş bir ayrılık da askıda kalmaya neden olabilir. Ruhsal sistem, tamamlanmayan tecrübeleri “bitmiş” olarak kodlayamaz. Bu yüzden kişi, farkında olmadan o anın içinde yaşamaya devam eder.
Askıda kalan bireylerde vakit algısı da farklılaşır. Gelecek meçhul, geçmiş ise hâlâ tesirli hissedilir. Kişi şimdide var olmakta zorlanır. Günler geçer ancak ilerleme hissi oluşmaz. Bu durum dışarıdan tembellik, kararsızlık ya da isteksizlik üzere algılanabilir. Meğer içsel seviyede ağır bir gayret vardır: sistem hem hareket etmek ister hem de muhtemel sonuçlardan kendini muhafazaya çalışır.
Terapötik süreçte askıda kalma hâli çoklukla sabırsızlık yaratır. Danışan “neden ilerleyemiyorum?” sorusunu sıkça sorar. Lakin bu sorunun karşılığı birçok vakit “yeterince istememek” değildir. Askıda kalmak, istemekle ilgili değil; hudut sisteminin güvenlik algısıyla ilgilidir. Sistem, hareketin riskli olabileceğini düşündüğünde beklemeyi tercih eder.
Bu noktada terapi, kişiyi zorla harekete geçirmeye çalışmaz. Tersine, askıda kalmanın neye hizmet ettiğini anlamaya odaklanır. Zira her donma hâli, bir vakitler hayatta kalmaya yardımcı olmuş bir stratejidir. Kişi bu stratejiyi fark ettiğinde, askıda kalma bir kusur olmaktan çıkar; anlaşılması gereken bir sinyal hâline gelir.
HAZIRLAYAN
Uzman Psikolog Mustafa Cem Oğuz
Psikolog Cansu Hatice Karcıoğlu
